Chi họ Tô Đồng Mu, xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng


Khu Di tích Đồng Mu xã Xuân Trường (Ảnh TL)

          Đồng Mu vùng đất xa xưa gọi là Ngọc Mao thôn, Bảo Lạc châu, Nam Quang tổng, Tường Yên phủ. Nay là xã Xuân Trường, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, bốn xung quanh có dải đá bao bọc, hình tứ linh ở giữa, có hồ nước xanh mát bốn mùa. Đồng Mu là đất hiếu học, nhiều người tài ba, con cháu họ Tô hiếu khách và giàu lòng yêu nước.

          Cụ Thủy tổ Họ Tô Đồng Mu là Tô Phúc Lý sinh khoảng năm 1778. Con cháu ngày nay vẫn chưa biết quê quán Thủy tổ ở tỉnh, huyện nào. Tỉ tổ bà không ghi tên tuổi Mộ Thủy tổ ông, tỉ tổ bà chưa xác định được chôn cất ở đâu.

          Họ Tô Đồng Mu tính từ Thủy tổ Tô Phúc Lý đến nay đã được 10 đời với khoảng 60 hộ và 350 nhân khẩu. Trong các  đời có một số người tiêu biểu:

          - Đời thứ ba có ông Tô Nhật Quang sinh năm 1828 mất 1881 vợ là Lãnh Thị Nhài sinh năm 1829 mất 1898. Tô Nhật Quang được vua Tự Đức phong chức Bang Biện. Năm 1863, ông tâu xin với triều đình xóa tội chống lại triều định cho ông Nông Văn Vân, người cầm đầu gây bạo loạn ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

          - Đời thứ tư có ông Tô Thuận Luyện sinh năm 1870, mất năm 1943, vợ là Lãnh Thị Thuyên, sinh năm 1870, mất năm 1955. Giỏi chứ Hán, năm 1905 ông được quan Quản Đạo chiêu dụng, phong chức Chánh tổng Nam Quang và làm thư lại cho quan Quản Đạo. Năm 1936 - Bảo Đại thứ 11 ông được giao viết sự tích (Biên niên sử) châu Bảo Lạc (Bút tích viết sự tích châu Bảo Lạc hiện còn lưu giữ tại Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Cao Bằng). Ông được vua Bảo Đại thưởng một ngàn tiền (có lẽ là 1 đồng tiền bạc) và phong Cửu phẩm Văn Giai (bậc cuối cùng trong 9 bậc quan văn thời phong kiến).

- Đời thứ năm có ông Tô Văn Thưởng, sinh năm 1902, mất năm 1927. Ông làm chánh lý xã Đồng Mu.

- Đời thứ sáu có ông Tô Đức Minh, sinh năm 1927. Ông tham gia hoạt động Việt Minh từ tháng 2 năm 1945, được công nhận là cán bộ tiền khởi nghĩa.

- Đời thứ tám có ông Tô Ngọc Nghiệm, sinh năm 1947, giáo viên, công tác ở Phòng Giáo dục huyện Bảo Lạc, nay đã nghỉ hưu. Ông rất có tâm huyết với việc Họ Tô xã Xuân Trường và Họ Tô Việt Nam.

          Ngày nay nhiều người đang làm việc trong các cơ quan nhà nước như giáo viên, công chức, tham gia lực lượng vũ trang, học tập trong các trường đại học, cao đẳng, học nghề ở địa phương và Trung ương

                    Tô Ngọc Nghiệp (Đời thứ 8 của Thủy tổ Tô Phúc Lý)