CHI HỌ TÔ DUY THÔN CHÂU TRÚC, XÃ MỸ CHÂU, HUYỆN PHÙ MỸ, TỈNH BÌNH ĐỊNH


             Vườn dưa leo đang thu hoạch tại xã Mỹ Châu (Ảnh TL)

          Theo lời kể lại của các cụ cao tuổi, thì chi Họ Tô thôn Châu Trúc đến định cư tại xã Mỹ Châu, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định từ miền ngoài vào, khoảng năm 1835 – 1840. Cụ Tổ của chi họ là Tô Duy Sanh, sinh vào khoảng năm 1810, là một người giàu có. Khi vào lập nghiệp đất này, cụ có dẫn theo một người em gái tên là Tô Thị Chuộng. Người em gái lấy chồng về thôn Vạn An, xã Mỹ Châu. Cụ Chuộng mua rất nhiều ruộng. Những thửa ruộng cò bay thẳng cánh ở Vạn An người ta gọi là ruộng Bà Chuộng.

          Cụ Tổ là người giàu có, to cao, có sức khỏe lại siêng năng lao động, vào định cư tại thôn Trà Thung Thượng, xã Mỹ Châu. Tại đây, cụ mua rất nhiều ruộng đất. Mộ cụ Tổ vẫn còn tại Trà Thung Thượng. Đến đời thứ tư của dòng họ, có ông Tô Duy Cửu (197? – 194?) được bà nội Họ Trần đưa về sống với bà tại thôn Châu Trúc, cùng xã Mỹ Châu. Khi ông trưởng thành và lập gia đình với hai bà Họ Lê cùng thôn (Bà chính thê mất, ông cưới bà thứ thê), lập nên chi Họ Tô tại thôn Châu Trúc, xã Mỹ Châu. Ông đưa anh ruột là Tô Duy Chấn và các em ruột là Tô Huệ, Tô Thông từ Trà Trung Thượng về Châu Trúc sinh sống. Ông là người đứng ra chăm lo tạo dựng gia đình cho các em. Vì vậy chi Họ Tô xã Mỹ Châu, chủ yếu là tại thôn Châu Trúc phát triển đến ngày nay.

          Như vậy, tính từ lúc cụ Tổ Tô Duy Sanh đưa người em gái là Tô Thị Chuộng từ miền ngoài vào sinh sống tại xã Mỹ Châu, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định, đến nay là đời thứ 8.

          Nghề nghiệp chính của chi họ là làm nông nghiệp. Các thế hệ trước tích tụ điền sản rất nhiều, đào nhiều ao, hồ lớn phục vụ tưới tiêu nổi tiếng trong vùng còn truyền đến ngày nay.

          Hiện chi họ sống tập trung ở thôn Châu Trúc, xã Mỹ Châu. Có 1 hộ lên sống tại xã Mỹ Lộc, huyện Phù Mỹ. Thời kháng chiến chống Mỹ, đây là vùng chồng lấn, chiến tranh rất ác liệt. Những ngôi nhà nhiều gian bằng gỗ quý của dòng họ bị bom tàn phá hoặc bị cháy rụi. Nhiều hộ dân vào Thành phố Hồ Chí Minh sinh sống từ trước năm 1975 và sau này. Vì vậy toàn bộ chi họ có 37 hộ, gần 150 nhân khẩu, thì ở quê nhà là 10 hộ, tại Đắk Lắk có 3 hộ, Quy Nhơn có 4 hộ, Thành phố Hồ Chí Minh là 20 hộ.

          Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chi Họ Tô thôn Châu Trúc có nhiều người tham gia cách mạng; trong đó có 1 người tập kết ra Bắc, sau về Thành phố Hồ Chí Minh làm Giám đốc Công ty Thủy lợi. Một số người tham gia du kích, sau chuyển ngành về làm giáo viên. Không có ai tham gia chính quyền cũ trước 1975, phần lớn là dân thường. Thời chiến tranh bảo vệ Tổ quốc có 2 người đi bộ đội chiến đấu tại chiến trường Campuchia, sau xuất ngũ, 1 là doanh nhân, 1 là công chức.

          Chi họ có 15 người tốt nghiệp đại học, 1 Thạc sĩ và 1 Tiến sĩ. Đời sống kinh tế nói chung thuộc loại trung bình khá. Con cháu chăm ngoan, học giỏi, hiếu thảo và ngày càng phát triển. Hiện nay trong chi họ có 10 người làm công chức, viên chức, giáo viên, còn lại hoạt động kinh doanh là chính, làm nông, ngư còn 1 hộ.

          Tóm lại, chi Họ Tô tại thôn Châu Trúc (Ban đầu định cư tại thôn Trà Thung Thượng), xã Mỹ Châu, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định, là Họ Tô gốc Tô Duy; từ miền ngoài vào sinh sống tại Bình Định dưới thời vua Minh Mạng, khi Việt Nam đã thống nhất. Vì vậy rất mong “vấn Tổ, tìm Tông” Họ Tô Duy ở miền ngoài. Do các cụ Tổ đặt tên con cháu rất theo quy tắc như ngoài Bắc, duy trì chữ đệm là Duy đến đời thứ 6. Từ đời thứ 7 việc đặt chữ đệm không còn theo quy tắc cũ; một số vẫn dùng chữ Duy, nhưng có một số lại dùng chữ Ngọc, chữ Đình.

          Thông qua sách “Họ Tô Việt Nam”, chúng tôi rất mong muốn “vấn Tổ tìm Tông” với các chi Họ Tô trong cả nước.

           Tô Ngọc Ngời (Đời thứ 7, chi Họ Tô xã Mỹ Châu)