Họ Tô thôn Hùng Việt, xã Đông Hoàng, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình

Thôn Hùng Việt, trước Cách mạng Tháng Tám 1945 gọi là thôn Phạm, xã Thượng Tầm, tổng Thượng Tầm, phủ Thái Ninh, tỉnh Thái Bình. Phủ Thái Ninh sau đổi là huyện Đông Quan, sáp nhập với huyện Tiên Hưng, thành huyện Đông Hưng. Thôn Phạm đổi thành thôn Hùng Việt và xã Thượng Tầm đổi thành xã Đông Hoàng.

Ở xã Đông Hoàng có 2 chi Họ Tô, tương truyền là cùng huyết thống: Cành trưởng là Chi họ Tô thôn Hùng Việt; cành thứ là Chi họ Tô thôn Thái Hòa. Điều này được ghi trong gia phả của cả 2 chi họ.

Thủy tổ Họ Tô thôn Hùng Việt trong gia phả ghi là: Thế tổ đệ nhất hàng chỉ kiến nhất nhân thụy Huyền Văn sinh năm 1621, Thế tổ tỷ hiệu Từ Minh.

Giỗ Cụ ông ngày 10 tháng Ba (âm lịch); giỗ Cụ bà ngày 2 tháng Chạp, không ghi năm các cụ mất.

Từ Cụ Huyền Văn đến đời thứ tư chỉ sinh một con trai, nghĩa là từ Thế tổ thì họ Tô ở đây 3 đời độc đinh. Đời thứ tư là Cụ Tô Trân, Cụ bà là Lê Thị Kiệm mới sinh được 3 con trai. Vì vậy trong gia phả ghi là:

Bốn đời sinh một dòng con

Đến ông Cao tổ phát sinh mới nhiều

Đến đời thứ sáu, chi họ hình thành 6 chi. Đời thứ sáu có một Cụ lên huyện Hưng Nhân dạy học, kết duyên với người con gái họ Trần, cho con theo họ mẹ thành họ Trần; năm 2000, con cháu của Cụ bà đời thứ sáu (cụ bà họ Trần) tìm về Đông Hoàng nhận họ; vì vậy, ngoài 6 chi, có thêm một ngành. Chi họ Tô thôn Hùng Việt đã phát triển đến đời 15. Ở quê hiện nay có 116 hộ với 460 nhân khẩu thuộc các đời 10, 11,12, 13, 14, 15. Trước Cách mạng Tháng Tám 1945, do đời sống khó khăn phải đi tha phương cầu thực; sau Cách mạng Tháng Tám 1945, nhiều người con Họ Tô đi tham gia cách mạng, tham gia kháng chiến nên hiện nay ngoài số sống ở quê, họ Tô thôn Hùng Việt còn có nhiều người định cư ở nhiều tỉnh và thành phố trong cả nước. Chỉ riêng ở tỉnh Vĩnh Phúc, đời thứ 10 có ông Tô Minh Tê cùng vợ là bà Nhâm Thị Tý chuyển cư  lên ấp Vân Nội (nay là xã Vân Hội, huyện Tam Dương), đã hình thành 1 nhánh họ với 12 hộ và 48 nhân khẩu.

Số sống ở quê hiện nay chủ yếu làm nông nghiệp, đời sống khá, không còn hộ nghèo.

Họ Tô thôn Hùng Việt có truyền thống hiếu học. Đời thứ tư có cụ Tô Trân đỗ Hương cống triều Lê, là người đầu tiên mở ra nền khoa bảng của xã Thượng Tầm nên trong gia phả ghi là: “Thủy phát khoa danh, Lê triều vi bản” Cụ Tô húy Hào đời thứ năm cũng đỗ Hiệu sinh triều Lê làm Đồng Tri phủ ở Từ Liêm (Hà Nội), Lâm Thao (Phú Thọ), được phong tước Lam Nghĩa tử. Các đời thứ 6, thứ 7 đều có người đỗ đạt cao, làm quan hoặc ở nhà dạy học dưới các triều Lê, Nguyễn.

Đến sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thì việc học càng phát triển. Hiện nay trong chi họ có 71 người có bằng Cử nhân, 5 Thạc sĩ, 2 Tiến sĩ, 1 Phó Giáo sư. Chi họ đã lập Ban Khuyến học, hàng năm vào ngày giỗ Tổ, trao thưởng các cháu học giỏi và động viên các cháu vượt khó, ham học.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và trong chiến tranh bảo vệ biên giới, hàng trăm con em trong chi họ đã tham gia lực lượng vũ trang, chiến đấu trên các chiến trường. Trong chi họ có 3 liệt sĩ và hàng chục thương bệnh binh các loại. Có 45 sĩ quan cấp từ Thiếu tá đến Đại tá; có 1 Trung tướng là ông Tô Đình Phùng (thuộc đời 11, chi 6), là Phó Giám đốc Học viện Quốc phòng.

Chi họ đã lập được gia phả, xây nhà thờ Tổ và tôn tạo  phần mộ Tổ tiên.

Tô Tiến Sửu (đời 11)