HỌ TÔ NGUYỄN THÔN ĐỒNG CHƯA xã Gia Thịnh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình

Theo lời truyền lại, thì cách đây khoảng hơn 200 năm, có cụ ông Tô quý công húy Mão (không có tên cụ bà) đem theo 5 con trai là: Tô Văn Bài, Tô Văn Tiến, Tô Văn Viên, Tô Văn Dâu và Tô Văn Toại về định cư ở xã Gia Phú, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình. Vì kinh tế gia đình khó khăn, con trai cả Tô Văn Bài cùng cha ở lại tiếp nối dòng họ Tô thôn Đoan Bình, xã Gia Phú và thành ra chi trưởng Họ Tô, gọi là Chi Giáp; còn 4 người con thứ thì đi làm con nuôi họ khác: Tô Văn Tiền làm con nuôi Họ Ngô làng Sầy, xã Sơn Thành, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình; Tô Văn Viên làm con nuôi Họ Nguyễn ở thôn Đồng Châu, xã Gia Thịnh, huyện Gia Viễn; Tô Văn Toại làm con nuôi Họ Trần ở xã Gia Lạc, huyện Gia Viễn; người con thứ tư là Tô Văn Dâu làm con nuôi Họ Nguyễn thôn Liên Huy, xã Gia Thịnh, huyện Gia Viễn.

Tính từ Thế tổ Tô Văn Dâu đến nay (năm 2017) thì Họ Tô ở thôn Liên Huy, xã Gia Thịnh đã truyền được 9 đời, có 20 hộ với 87 nhân khẩu; trong đó, có 7 hộ với 32 nhân khẩu đi làm ăn và định cư ở các tỉnh ngoài, như: Hà Nội có 2 hộ, thành phố Hồ Chí Minh có 3 hộ, tỉnh Quảng Ninh có 1 hộ, tỉnh Cà Mau có 1 hộ.

Các hộ Họ Tô ở thôn Liên Huy, xã Gia Thịnh nghề nghiệp chủ yếu là làm nông nghiệp, đời sống kinh tế khá, không có hộ nghèo; về học tập, có 3 người có bằng đại học.

Trong 2 cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, Họ Tô thôn Đồng Chưa có 14 người tham gia lực lượng vũ trang, có 4 liệt sỹ và 2 thương binh.

Cách đây khoảng 30 năm (năm 1986), con cháu các cụ Tiền, Viên, Dâu, Toại đã tìm về Họ Tô thôn Đoan Bình, xã Gia Phú để nhận họ và theo giỗ, tết; trong cuộc gặp mặt đó, các chi họ đều thống nhất là, trong xã hội thì con cháu của Tổ Tô quý công húy Mão vẫn là Họ Nguyễn thôn Liên Huy; Họ Ngô làng Sầy, xã Sơn Thành, huyện Nho Quan; Họ Trần xã Gia Lạc; Họ Nguyễn thôn Đồng Chưa; nhưng về sinh hoạt họ, thì con cháu của Tổ Tô quý công húy Mão là Họ Tô Nguyễn, Tô Ngô, Tô Trần và xưng hô với nhau theo đúng vai vế, thứ bậc từ xưa truyền lại: Chi trưởng (Chi Giáp) là Họ Tô thôn Đoan Bình; Chi 2 (Chi Ất) là Họ Tô Ngô làng Sầy, xã Sơn Thành, huyện Nho Quan; Chi 3 (Chi Bính) là Họ Tô Nguyễn thôn Đồng Chưa, xã Gia Thịnh; Chi 4 (Chi Đinh) là Họ Tô Nguyễn thôn Liên Huy, xã Gia Thịnh; Chi 5 (Chi Mậu) là Họ Tô Trần thôn Gia Lạc.

Năm 2001, cùng con cháu của 5 chi Họ Tô thuộc con cháu của Tổ Tô quý công húy Mão, con cháu Họ Tô Chi Đinh đã góp công, góp của xây lại từ đường Thủy tổ Họ Tô ở thôn Đoan Bình, xã Gia Phú để hàng năm con cháu của cả 5 chi họ vẫn về thôn Đoan Bình để theo giỗ, lễ tết.

Năm 2005, Chi Đinh đã xây dựng lăng mộ Thế tổ Tô Văn Dâu.

                                                                                     Tô Nguyễn Thanh Hải

                                                                                                (Đời thứ 7)