TÂM SỰ CỦA MỘT NGƯỜI 20 NĂM LÀM VIỆC HỌ

Tôi là một trong số 150 người tham gia cuộc tọa đàm về dòng Họ Tô Việt Nam ở Đình Vạn Xuân, xã Hạ Mỗ, nhân ngày giỗ lần thứ 819 Đức Tô Hiến Thành (ngày 22 tháng Sáu năm Mậu Dần, ngày 3-8-1998). Hội nghị quyết định thành lập Ban Liên lạc lâm thời Họ Tô Việt Nam; đến ngày 21- 2-1999 thành Ban Liên lạc chính thức, do Cụ Tô Gĩ là Trưởng ban danh dự và ông Tô Tử Hạ là Trưởng ban Liên lạc. Ngày 12-2-2000, tôi được cử làm Trưởng ban Biên tập Tạp chí Thông tin Họ Tô Việt Nam. Ngày 8-7-2000 được cử làm Phó trưởng ban Liên lạc và liên tục tham gia làm Phó Trưởng ban liên lạc đến ngày nay.

Trong 20 năm qua, tôi đã làm được một số việc, đóng góp một phần nhỏ vào sự hình thành và phát triển của Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam. Tôi đã tham gia 3 chuyến đi dài ngày (các năm 2011, 2012 và 2018) và hàng chục chuyến đi ngắn ngày, đi hàng vạn cây số, đến được 45 trong số 49 tỉnh, thành phố (trừ Hà Giang, Yên Bái, Lao Cai, Gia Lai) có các chi Họ Tô, trực tiếp đến thăm được khoảng 100 chi họ. Đã tiến hành hàng ngàn cuộc gọi điện thoại, liên lạc chắp nối được khoảng 200 chi họ. Những chuyến đi, những cuộc gọi điện thoại đã góp phần chắp nối được hầu hết các chi Họ Tô (khoảng 430 chi họ) trong cả nước. Góp phần làm rõ được cội nguồn dòng Họ Tô Việt Nam, có thể xuất hiện vào thế kỷ 4TrCN ở vùng Tây Bắc của nước Việt cổ, định hình vào đầu Công nguyên (thời Tổ tiên của Đức Tô Lịch), phát triển vào đầu Thiên niên kỷ I (thời Đức Tô Hiến Thành). Chứng minh được Họ Tô là dòng họ “bản địa”, dòng họ “thuần Việt”, từ đó suy tôn Thần Long Đỗ-Tô Lịch, Thành hoàng thành Thăng Long là Thủy tổ Họ Tô Việt Nam.

Được giao làm Trưởng ban Biên tập Tạp chí Thông tin Họ Tô Việt Nam từ tháng 2-2000 đến tháng 3-2016; tháng 5-2010, được phân công làm Tổng Biên tập Website Họ Tô Việt Nam, tôi đã cùng Ban Biên tập xuất bản được 18 số báo Thông tin Họ Tô Việt Nam với hàng triệu trang in và hàng triệu lượt người truy cập vào Trang tin điện tử. Tạp chí Thông tin Họ Tô Việt Nam hình thức đẹp, nội dung được biên tập cẩn thận, đã cung cấp được lượng thông tin phong phú và đáng tin cậy về dòng Họ Tô Việt Nam, được đánh giá là “trợ thủ đắc lực” cho công cuộc “Chắp nối dòng họ - Tìm về cội nguồn” (lời đánh giá của ông Tô Hòa, Họ Tô Quảng Ngãi, nguyên Tổng Biên tập Báo Sài Gòn giải phóng). Được nhiều độc giả trong và ngoài họ đón đọc và ngợi khen. Tháng 5-2012, được phân công làm Tổng Biên tập sách Họ Tô Việt Nam, tôi đã cùng Ban Biên tập nghiên cứu trong thư tịch và đi khảo sát điền dã, sưu tầm được khối lượng tư liệu phong phú (cả tư liệu viết và tư liệu ảnh), cùng với nguồn tư liệu do các chi họ cung cấp đã đủ chất liệu để làm nên quyển sách. Qua hai năm (2013, 2014) miệt mài làm việc, Ban Biên tập đã hoàn thành hơn 1.000 trang bản thảo, được Hội đồng nghiệm thu đánh giá “đạt mức cao”. Quyển sách dày 1.202 trang, in 1.100 bản, hình thức đẹp, nội dung phong phú, như một quyển Lịch sử dòng Họ Tô Việt Nam, đáp ứng được lòng mong đợi của bà con Họ Tô cả nước.

Tôi sinh ngày 10 tháng 10 năm 1931, đến tháng 10 năm 2018, tôi bước sang tuổi 88, đã tròn 20 năm tham gia việc họ, cùng toàn dòng họ hoàn thành được một chặng đường, một giai đoạn quan trọng là “Chắp nối dòng họ - Tìm về cội nguồn”. Nay tuổi đã cao, sức đã yếu, nên nhiệm kỳ tới, tôi xin không tham gia Ban Liên lạc và đã được Thường trực Ban Liên lạc đồng ý. Nhưng với tấm lòng biết ơn Tiên tổ cho mình có ngày hôm nay và nhận thấy nhiệm vụ của Ban Liên lạc khóa tới còn rất nặng nề để thực hiện tiêu chí mới “Đoàn kết - Tự cường - Nghĩa tình - Phát triển”, với một chút kinh nghiệm đã có về việc họ, tôi vẫn tự nguyện tham gia cùng Ban Liên lạc mới (nếu Ban Liên lạc có yêu cầu), có thể với vai trò tư vấn, nhưng không phải là tư vấn “hỏi gì nói ấy, năm câu ba điều” mà tham gia thực sự như một Ủy viên Thường trực cho đến khi sức khỏe không cho phép mới thôi.

Sau đây tôi xin phát biểu một vài ý kiến về tiêu chí “Đoàn kết - Tự cường - Nghĩa tình - Phát triển”.

1- Tiêu chí “Chắp nối dòng họ - Tìm về cội nguồn” có thời điểm để hoàn thành còn việc thực hiện tiêu chí “Đoàn kết - Tự cường - Nghĩa tình - Phát triển” có thể là mãi mãi. Hai mươi năm qua, chúng ta đã chắp nối được hầu hết các chi Họ Tô trong cả nước, tìm được đến cội nguồn của cả dòng họ và của hàng trăm chi họ. Đến đây mọi người đều thấy là không nên tiếp tục thực hiện tiêu chí đó mà cần chuyển hoạt động dòng họ sang giai đoạn mới với yêu cầu cao hơn. Và chúng ta đã đề ra tiêu chí mới là “Đoàn kết - Tự cường - Nghĩa tình - Phát triển”. Tất nhiên vẫn cần chắp nối thêm các chi họ mới phát hiện, vẫn cần tìm hiểu sâu hơn về cội nguồn của dòng Họ Tô Việt Nam và cội nguồn của từng chi họ; nhưng đó chỉ là việc làm bổ sung cho hoàn thiện hơn, không phải là công việc chủ đạo của thời gian tới. Còn việc thực hiện tiêu chí mới (theo quan niệm của tôi) là không có “điểm dừng”. Vì càng qua thời gian thì tình Đoàn kết trong toàn dòng họ và trong từng chi họ càng thêm bền chặt; tinh thần Tự cường càng cần phát huy; Nghĩa tình càng thêm sâu nặng và sự Phát triển của dòng họ về mọi mặt là không ngừng.

2- Có ý kiến hỏi là Đoàn kết và Nghĩa tình có gì khác nhau. Theo tôi hiểu thì Đoàn kết là sự gắn bó cơ học, không có mâu thuẫn về lợi ích; còn Nghĩa tình là yêu cầu cao hơn, phải giúp đỡ nhau về vật chất, động viên, săn sóc nhau về tình cảm, tinh thần. Có thể sự so sánh sau đây là chưa chuẩn nhưng nếu ví dòng họ như một tổ chức chính trị thì Đoàn kết là sự vững mạnh về tổ chức, còn Nghĩa tình là sự vững mạnh về chính trị, tư tưởng.

3- Trong Phương hướng, nhiệm vụ cho nhiệm kỳ V và những năm tiếp theo đã đề ra 11 việc cần làm để thực hiện tiêu chí “Đoàn kết - Tự cường - Nghĩa tình - Phát triển”. Mỗi việc cần làm là để thực hiện 1-2 nội dung trong tiêu chí mới, nhưng có 2 việc thể hiện được đầy đủ cả 4 nội dung trong tiêu chí mới, vì vậy nên cần đặt thành 2 chương trình trọng điểm cho hoạt động dòng họ trong thời gian tới. Đó là việc xóa đói, giảm nghèo, tiến tới xóa nghèo bền vững và việc khuyến học, khuyến tài. Trong đánh giá kết quả hoạt động 20 năm, có nói đến một điểm còn yếu là“việc hoạt động dòng họ, cả toàn quốc đến cơ sở còn thiên về những hoạt động bề nổi, chưa có nhiều việc đem lại lợi ích thiết thực…” thì hai việc nói trên chính là hai việc đem lại lợi ích thiết thực, làm thay đổi về chất kết quả hoạt động dòng họ.

Chương trình xóa đói, giảm nghèo, tiến tới xóa nghèo bền vững thể hiện được cả 4 nội dung trong tiêu chí, vì muốn xóa đói, giảm nghèo cần có sự đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, trước hết là trong từng chi họ. Chương trình này cũng thể hiện tinh thần tự cường, tự cường của từng hộ gia đình, tự cường của từng chi họ, tự cường của Ban Liên lạc Họ Tô tỉnh, thành phố. Nếu làm tốt việc này để các hộ Họ Tô xóa được đói, giảm được nghèo, tiến tới xóa nghèo bền vững là việc làm rất tình nghĩa. Xóa nghèo bền vững là thể hiện sự phát triển và nếu từ xóa nghèo bền vững lại tiến lên làm giầu chính đáng, thì sự phát triển đó càng mạnh mẽ. Như điểm 4 trong Phương hướng hoạt động dòng họ đã nêu, đề nghị các Ban Liên lạc Họ Tô tỉnh, thành phố coi đây là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới. Cần điều tra nắm vững số hộ Họ Tô nghèo trong toàn tỉnh, thành phố, tìm thêm nguồn lực, phối hợp với chính quyền địa phương giúp đỡ các hộ Họ Tô xóa đói, giảm nghèo, tiến tới xóa nghèo bền vững. Đề nghị các chi họ cũng coi đây là nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian tới, có kế hoạch từng năm xóa được bao nhiêu hộ nghèo, cụ thể là những hộ nào; tranh thủ sự giúp đỡ của chính quyền địa phương, của Ban Liên lạc Họ Tô tỉnh, huyện nhưng trước hết là với tinh thần Tự cường, phát huy nội lực cho việc xóa đói, giảm nghèo. Chi họ nào không còn hộ nghèo thì giúp nhau làm giầu chính đáng.

Việc khuyến học, khuyến tài, bồi dưỡng được nhiều thanh niên tài năng cũng là môt chương trình trọng điểm. Đây là việc làm tình nghĩa, làm cho dòng họ phát triển. Để làm được việc này, cần sự đoàn kết giúp đỡ và tinh thần tự cường của toàn dòng họ. Việc khuyến học, khuyến tài ở cơ sở vẫn nên làm như hiện nay, vẫn lấy chi họ là nơi tổ chức thực hiện. Hiện nay số chi họ làm tốt việc khuyến học chưa nhiều, vì vậy cần tạo được sự đồng đều, để tất cả các chi họ đều làm tốt, thành một phong trào sôi nổi, đạt kết quả thiết thực trong toàn dòng họ. Việc khuyến học ở cơ sở thường mới dừng lại ở việc khen thưởng học sinh giỏi, học sinh tiên tiến mà chưa chú ý đến việc bồi dưỡng tài năng. Cần phát hiện các cháu có năng khiếu về một mặt nào đó, nhất là các cháu, con gia đình nghèo, nhưng có tinh thần vượt khó, học giỏi để có sự động viên riêng về tinh thần và một phần về vật chất tuy theo khả năng của từng chi họ.

Việc khuyến học, khuyến tài trong toàn dòng họ làm thế nào, thì chắc Ban Liên lạc nhiệm kỳ tới sẽ bàn, nhưng trong phương hướng có nêu một câu là “Vận động đến cuối nhiệm kỳ (2023) lập được một quỹ khuyến học, mang tên là Quỹ Khuyến học Tô Hiến Thành (khoảng 2 tỷ đồng), trích tiền lãi để khuyến khích các cá nhân có triển vọng”. Theo suy nghĩ của tôi thì việc này rất cần thiết, vì nếu không có quỹ thì không thể làm tốt được viêc khuyến học và cũng cần triển khai sớm thì đến cuối nhiệm kỳ mới có được. Hiện nay một số chi họ đã có quỹ khuyến học từ vài, ba chục triệu đến hàng trăm triệu đồng, thì với toàn dòng họ có quỹ 2 tỷ đồng chưa phải là nhiều. Nếu có quỹ đó thì hàng năm, với mức lãi xuất ngân hàng hiện nay, sẽ có được số tiền một trăm triệu mới có thể làm được việc khuyến học, khuyến tài.

Tuy quỹ đó chưa phải là lớn, nhưng làm thế nào có được số tiền đó là việc không dễ vì trong suốt 20 năm qua, chúng ta chưa có lần nào vận động được số tiền lớn như vậy. Tuy là việc khó nhưng nếu có quyết tâm cao và có kế hoạch chu đáo thì chắc chắn có thể thực hiện được. Đây là việc đầu tư cho tương lai, cho sự phát triển của dòng họ, đề nghị ngay trong hội nghị này, phải xây dựng được quyết tâm để khi Ban Liên lạc mở cuộc vân động là đã nhận được sự hưởng ứng của toàn dòng họ. Theo kinh nghiệm của một số cuộc vận động trước đây là cần kết hợp vận động rộng rãi với vận động có trọng điểm. Họ ta hiện nay như một con rết khổng lồ nhiều chân, có hơn 400 chi họ là những chân nhỏ và 60 vị Ủy viên Ban Liên lạc là những chân lớn. Nếu vận động mỗi chi họ đóng góp được 1 triệu đồng và mỗi Ủy viên Ban liên lạc tự mình và vận động con cháu gần xa đóng góp được 10 triệu đồng trở lên là ta đã có được 1 tỷ đồng; còn 1 tỷ đồng trông đợi vào các tấm lòng vàng, các vị hằng tâm, hằng sản trong dòng họ.

Hai mươi năm trước đây, ngày 3-8-1998, ở Đình Vạn Xuân, xã Hạ Mỗ, cuộc tọa đàm đầu tiên về dòng Họ Tô Việt Nam thu hút được 150 người, đại diện cho 21 chi họ của 12 tỉnh, thành phố phía Bắc đã khai sinh ra Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam. Với bước khởi đầu khiêm tốn như vậy, nhưng 20 năm qua ta đã làm được nhiều việc lớn mà mỗi người chúng ta đều thấy tự hào. Đại hội lần này họp ở địa điểm thiêng liêng với mỗi người Họ Tô, đó là Đền Văn Hiến đươc tôn tạo to đẹp hơn xưa rất nhiều. Số đại biểu tuy chỉ tăng gấp rưỡi nhưng đại diện cho hơn 430 chi họ ở 49 tỉnh thành từ Nam chí Bắc. Tôi tin chắc Đại hội lần này sẽ đánh dấu sự lớn mạnh về mọi mặt của dòng Họ Tô Việt Nam, đồng hành cùng các dòng họ bạn và cùng toàn dân tộc hướng tới tương lai tươi sáng.

Kính chúc các vị khách quý, các vị đại biểu: Sức khỏe - Thành công - Hạnh phúc.

                                                                                            Tô Bỉnh