PHỤ NỮ HỌ TÔ TRONG SỰ NGHIỆP GIẢI PHÓNG DÂN TỘC Phần 2


CÁC BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG

Trải qua các cuộc kháng chiến lâu dài, gian khổ, ác liệt dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam chống phong kiến, thực dân, đế quốc xâm lược trong thế kỷ XX, nhân dân ta đã giành lại được độc lập dân tộc, thống nhất đất nước, nhưng đồng thời cũng phải chịu đựng những mất mát, hy sinh vô cùng to lớn về người và của. Gánh nặng to lớn nhất, nỗi đau sâu lắng nhất đè lên đôi vai thon của các bà mẹ đã tiễn đưa những người con yêu quý lên đường ra trận và mãi mãi không về.

Những thông tin thu thập được đến nay cho thấy khoảng 150 bà mẹ là con gái hoặc con dâu của họ Tô Việt Nam đã được Nhà nước phong tặng hoặc truy tặng danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”. Trong số đó, hơn một nửa đã hiến dâng người con duy nhất cho Tổ quốc. Hiện có 50 mẹ Việt Nam anh hùng có 2 con là Liệt sỹ, 15 mẹ Việt Nam anh hùng có 3 con là Liệt sỹ và 5 mẹ Việt Nam anh hùng có 4 con là Liệt sỹ. Nhiều mẹ Việt Nam anh hùng có cả chồng và con hy sinh cho Tổ quốc: 9 người mất chồng và một con duy nhất; 5 người mất chồng và 2 con; 3 người mất chồng và 3 con; 1 người mất chồng và 4 con. 3 bà mẹ Việt Nam anh hùng có cả con và cháu là Liệt sỹ; 3 bà mẹ Việt Nam anh hùng khác cũng đồng thời là Liệt sỹ. Có trường hợp 3 người phụ nữ thuộc 3 thế hệ nối tiếp nhau gồm bà nội, mẹ và con gái trong cùng một gia đình được Nhà nước truy tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam anh hùng". Đặc biệt, có 4 gia đình, mẹ là “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”, con hoặc cháu là “Anh hùng lực lương vũ trang nhân dân”.

Theo những tư liệu sưu tầm được cho đến hiện nay thi họ Tô Việt Nam đã có gần 80 người con gái, con dâu được phong tặng danh hiệu cao quý “Bà mẹ Việt Nam anh hùng”. Trong số đó, đại đa số là những người mẹ có một con duy nhất hy sinh cho Tổ quốc, 6 người có hai con, 6 người có ba con, 3 người có bốn con và 4 người có chồng và 1 hoặc 2 con là liệt sỹ. Dưới đây xin giới thiệu vắn tắt về các “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” họ Tô.                                                                             

+ Tô Thị Ba, sinh năm 1907, họ Tô xã Vũ Thắng, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Nguyễn Thị Bông, sinh năm 1914, con dâu họ Tô xã Vũ Trung, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Bà Tô Cam (tên chồng), họ Tô huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Vũ Thị Canh, sinh năm 1907, con dâu họ Tô làng Phú Nhi, xã Phú Thịnh, thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Hồ Thị Cân, con dâu họ Tô huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Nguyễn Thị Cần, con dâu họ Tô Thượng Tầm, cư trú tại xã Bình Nguyên, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.

+ Nguyễn Thị Chan, con dâu họ Tô xã Thượng Vũ, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Chao, họ Tô thôn Phi Xá, xã Lệ Xá, huyện Tiên Lứ, tỉnh Hưng Yên.

+ Nguyễn Thị Chi, sinh năm 1903, con dâu họ Tô Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Chiểu (Tô Thị Tài), họ Tô xã Cát Minh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, hoạt động bí mật ở thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắc Lắc, có chồng và con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Còn, họ Tô xã Tân Hưng, huyện Cái Nước, tỉnh Cà Mau, có chồng và 2 con trai là Liệt sỹ.

+ Phạm Thị Cừ, con dâu họ Tô Thương Tầm, xã Đông Hoàng, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình, có 2 con trai là Liệt sỹ.

+ Trương Thị Dư, con dâu họ Tô xã Quảng Yên, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa.

+ Bà Tô Dương (tên chồng), con dâu họ Tô huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Nguyễn Thị Điều, con dâu họ Tô làng Từ Thiện, xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận, có chồng và 2 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Đoài, sinh năm 1908, họ Tô xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy , tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Gái, sinh năm 1913, họ Tô phường Quang Trung, thành phố Thái Bình, có 2 con trai là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Giác, sinh năm 1912, họ Tô thôn La Chữ, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, có 4 con là Liệt sỹ.

+ Nguyễn Thị Giành, con dâu họ Tô ở ấp Thứ Vải B, xã Tân Hưng Tây, huện Cái Nước, tỉnh Cà Mau, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Giỏi, họ Tô thị trấn Bến Cát, tỉnh Bình Dương.

+ Tô Thị Gừng, sinh năm 1925, họ Tô xã Nam Cường, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có 2 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Hải, họ Tô thôn Ngọc Thành, xã Phước An, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Hà Thị Hạnh, sinh năm 1912, con dâu họ Tô xã Tây Lương, huyện Tiền Hải, tình Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Nguyễn Thị Hạnh, con dâu họ Tô xã Thượng Vũ, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Bùi Thị Hào, con dâu họ Tô xã Lạng Sơn, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Bùi Thị Hảo, sinh năm 1915, con dâu họ Tô xã An Ninh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Vũ Thị Hoa, con dâu họ Tô xã Đại Hòa, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam.

+ Tô Thị Hóa, họ Tô xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, có 4 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Hợi, sinh năm 1918, họ Tô xã An Ninh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Lê Thị Hợi, sinh năm 1898, co dâu họ Tô thôn Sơn Du, xã Nguyên Khê, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Huỳnh Thi Huệ, con dâu họ Tô huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Phan Thị Huyền, con dâu họ Tô thôn Sơn Du, xã Nguyên Khê, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Trần Thị Khá, con dâu họ Tô xã Đông Thạnh, huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An.

+ Tô Thị Kiến, sinh năm 1907, họ Tô làng Phú Nhi, xã Phú Thịnh, thị xã Sơn Tây,

thành phố Hà Nội, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

.  Bùi Thị Ký, con dâu họ Tô làng Phúc Khương, xã Đại Cường, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Liên, họ Tô xã Bình Phước, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Tô Thị Liếp, họ Tô Dĩ An, tỉnh Bình Dương.

+ Tô Thị Liêu, sinh năm 1901, họ Tô xã Tây Giang, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất lf Liệt sỹ.

+ Lê Thị Lộc, con dâu họ Tô thôn 5, xã Duy Vinh, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, có 4 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Lời, họ Tô xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Đỗ Thị Mùi, sinh năm 1913, con dâu họ Tô xã Tây Lương, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhấ là Liệt sỹ.

+ Lương Thị Mùi, sinh năm 1904, con dâu họ Tô xã Tây Lương, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Binh, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Na, họ Tô thôn Du Đồng, xã Đại Hùng, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.

+ Tô Thị Năng, họ Tô Phước Hậu, phường 9, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên.

+ Ngô Thị Năng, con dâu họ Tô Bao Hàm, xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.

+ Nguyễn Thị Nhan, con dâu họ Tô xã Nghĩa Thương, huyện Tư Nghĩa, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Nguyễn Thị Nhan, con dâu họ Tô xã Thuận Thới, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Đoàn Thị Nhạn, sinh năm 1910, con dâu họ Tô xã Đông Quý, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Lê Thị Nhiên, con dâu họ Tô xã Bình Phước, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi.

.  Thiền Thị Nho, con dâu họ Tô xã Phổ Vinh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

.  Nguyễn Thị Nhớn, sinh năm 1901, con dâu họ Tô  Bình Nguyên, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Lê Thị Như, con dâu họ Tô Bao Hàm, xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.

+ Nguyễn Thị Nhùng, con dâu họ Tô Bao Hàm, xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.

+ Hồ Thị Nin  con dâu họ Tô xã Phổ Vinh, huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, có 2 con là Liệt sỹ.

+ Phạm Thị Phúng, con dâu họ Tô xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Nguyễn Thị Phụng, con dâu họ Tô xã Đại Hòa, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Quách Thị Phụng, con dâu họ Tô xã Nguyễn Phích, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau, có chồng và 2 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Quới, họ Tô xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi.

+ Tô Thị Rơi, sinh năm 1912, họ Tô xã Tây Lương, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Sềnh, sinh năm 1886, họ Tô Bình Nguyên, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Nguyễn Thị Tạo, con dâu họ Tô Bình Mỹ, huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Tảo, sinh năm 1909, họ Tô xã Tây Ninh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Tắc, họ Tô thôn Phi Xá, xã Lệ Xá, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên.

+ Tô Thị Tặng, họ Tô xã Tịnh Khê, huyện  Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi

+ Tô Thị Tân, sinh năm 1916, họ Tô xã Hải Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Nguyễn Thị Tèo, sinh năm 1902, con dâu họ Tô xã Tây Ninh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Bùi Thị Tẽo, sinh năm 1912, con dâu họ Tô xã Tây Ninh, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Phạm Thị Thi, con dâu họ Tô Thượng Tầm, cư trú tại xã Bình Nguyên, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.

+ Nguyễn Thị Thứ, con dâu họ Tô xã Lạng Sơn, huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, có 3 con là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Thực, họ Tô thị trấn Khánh Hải, huyện Ninh Hải, tỉnh Ninh Thuận, có chồng và 2 con là Liệt sỹ.

+ Lê Thị Thương, con dâu họ Tô Thương Tầm, xã Đông Hoàng, huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình.

+ Nguyễn Thị Trà, con dâu họ Tô xã Nam Cường, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Nguyễn Thị Tý, con dâu họ Tô thôn Mỹ Nội,xã Bắc Hồng, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội, có hai con trai đều là Liệt sỹ.

+ Tô Thị Út, họ Tô Bình Mỹ, huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh.

+ Tô Thị Vinh, sinh năm 1911, họ Tô xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

+ Ngô Thị Xuân, con dâu họ Tô Bao Hàm, xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình.

+ Tô Thị Ý, sinh năm 1916, họ Tô xã Thụy Dũng, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình, có con trai duy nhất là Liệt sỹ.

Hiện nay thông tin chi tiết về các “Bà mẹ Việt Nam anh hùng” của họ Tô nhà đang được tích cực sưu tầm và sẽ được tiếp tục bổ sung.

          Thay cho lời kết

     Nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh Liệt sỹ (27/7/1947 - 27/7/2017). Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam bằng những trang viết này xin là nén hương thơm kính dâng lên hương hồn các bà mẹ liệt sỹ đã khuất, xin được làm đóa hoa thơm gửi đến các bà mẹ liệt sỹ hiện còn được nhìn thấy đất nước đang đổi mới từng ngày.