Các nơi thờ thần Long Đỗ - Tô Lịch (thần Bạch Mã) tại thành phố Hà Nội

TẠI NỘI THÀNH (QUẬN HOÀN KIẾM)

1. Đền Bạch Mã, 76 Hàng Buồm

2. Đình Đồng Xuân, 83 Hàng Giấy

3. Đình Tân Khai, 44 Hàng Vải

4. Đình Nội Miếu, 30 Hàng Vải

5. Đình nhân nội, 33 Bát Đàn

6. Đình Đại Lợi, 50 Gia Ngư

7. Đình Đồng Lạc, 22 Hàng Đào

8. Đình Hàng Đào, 47 Hàng Đào

9. Đình Cỗ Vũ Đông, 85 Hàng Gai

10. Đình Cổ Tân, 166 Trần Quang Khải

11. Đền Nam Hương, 75 Hàng Trống

12. Đình Nam Ngư, 48 Nam Ngư

13. Đình Phúc Lâm, 2 Gầm Cầu

14. Đình Nhân Bác (17B Hàn Thuyên)

15. Đình Bè Thượng, 96 Nguyễn Hữu Huân

(Theo sách các Thành Hoàng và tín ngưỡng Thăng Long Hà Nội do NXB Lao Động Tái bản năm 2009)

TRONG TOÀN THÀNH PHỐ

1. Đền Bạch Mã (Hàng Buồm)

2. Đình Quang (phường Văn Chương)

3. Đình Tân Khai (Hàng Vải)

4. Điện An Hòa (Trần Quý Cáp)

5. Đình Nhân Nội (Hàng Bồ)

6. Đình Bát Tràng (Gia Lâm)

7. Đình Hàng Đào

8. Đình Lam Cần (Gia Lâm)

9. Đình Khoan Tế 1 (Gia Lâm)

10. Đình Cổ Tân

11. Đình Khoan Tế 2 (Gia Lâm)

12. Đình Đông Dư Hạ (Gia Lâm)

13. Đình Đông Dư Thượng (Gia Lâm)

14. Đình Nhân Bác (Phạm Đình Hồ)

Nguồn tư liệu: (Thạc Sĩ Nguyễn Tô Ly mẹ người họ Tô) Ban quản lý di tích danh thắng Hà Nội

 

 

Hai nguồn tư liệu trên có 6 điểm trùng nhau, còn lại khác nhau. Như thế những nơi thờ thần Bạch Mã có thể đến trên 20 điểm và nhiều hơn nữa. Trừ Đền Bạch Mã là nơi thờ chính có quy mô tương đối lớn, còn các nơi khác có quy mô nhỏ; điều đó dễ hiểu vì nhiều nơi nằm trong khu phố cổ Hà Nội và phần lớn đã được xây dựng cách đây hàng trăm năm. Từ xưa đến nay đất đai khu vực này thuộc vào loại cao giá nhất của Hà Nội. Do vậy phần lớn khuôn viên các đỉnh và đều bị lấn chiếm.

Do nhiều lý do khác nhau như chúng tôi đã trình bày trong bài “Một vài suy nghĩ về danh nhân – nhân thần Tô Lịch”: Sự khác nghiệt, lãng quên của thời gian (thần Tô Lịch đã xuất hiện cách đầy gần 2000 năm); sự nhầm lẫn của các nhà sử học do các tài liệu lịch sử trước đây (nhất là thời kỳ tiền Thăng Long trở về trước) chủ yếu là dân gian truyền miệng cho nên rất dễ tam sao thất bản… một thời gian dài do chiến tranh, thời kỳ bao cấp  nên việc nghiên cứu, thờ phụng các nhân vật lịch sử mang màu sắc thánh thần còn bị hạn chế, bóp méo, thậm chí bị tảy chay một cách thô bạo cho nên các đình, đền không được tu bổ, xuống cấp nghiêm trọng. Một số nơi được tôn tạo gần đây thì có khá hơn về cơ sở vật chất nhưng việc tu bổ nhiều khi làm mất đi nguyên trạng, phổ biến là tu bổ ẩu, lòe loẹt, trưng bày một số hiện ngoại lai…

Điều đáng buồn nhất là các cán bộ có trách nhiệm của các cơ quan văn hóa, ban quản lý di tích, cũng như các ông thủ từ phần lớn có hiểu biết rất hạn hẹp về đền đài, nhân vật đang được thờ phụng. Do vậy, nếu có dịp gặp họ tại các địa điểm nói trên thì hầu như họ cũng không biệt về Thần Long Đỗ - Tô Lịch, chỉ biết lơ mơ đây là nơi thờ thần Bạch Mã. Chắc chắn ngoài các địa điểm nói trên, Thần Long Đỗ - Tô Lịch còn được thờ phụng ở nhiều đình đền khác của Hà Nội mở rộng cũng như một số địa phương ở Bắc Bộ.

Để thể hiện tấm lòng tri ân với tổ tiên, Họ ta nên có kế hoạch hợp tác với các nhà sử học để thu thập thêm tài liệu, lập danh sách đầy đủ các nơi thờ phụng Đức Thủy Tổ cũng như tổ chức đi thăm, dâng hương các nơi này.