Gặp người đội viên trong Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân

QĐND - Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Đại tướng Phùng Quang Thanh, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đoàn công tác của Viện Lịch sử Quân sự (LSQS) Việt Nam, do Thiếu tướng Vũ Quang Đạo, Viện trưởng làm Trưởng đoàn đã đến thăm cụ Tô Văn Cắm, một trong 34 chiến sĩ của Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân, tại nhà riêng thuộc thôn 8b, thị trấn Đạ Tẻh, huyện Đạ Tẻh, tỉnh Lâm Đồng. Cùng thời điểm đó, Viện LSQS Việt Nam đã cử một Đoàn cán bộ về làm việc với Tỉnh ủy Cao Bằng và Bộ tư lệnh Quân khu 1 để tìm hiểu thêm những thông tin về cụ Tô Văn Cắm.

Theo hẹn, đúng 8 giờ, chúng tôi có mặt tại nhà của cụ Tô Văn Cắm. Cụ gọn gàng trong bộ tiểu lễ phục hè K82, gương mặt tươi sáng, hồ hởi. Mặc dù đã 92 tuổi, nhưng cụ vẫn giữ nét nhanh nhẹn mang dáng dấp của người chiến sĩ năm xưa trong hàng ngũ 34 chiến sĩ đầu tiên tuyên thệ dưới cờ Tổ quốc ngày 22-12-1944 tại khu rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng). Cụ tiếp chúng tôi trong không khí cởi mở, chân tình, ấm áp như người cha, người anh đón các con, các em ở xa mới về…

Với chất giọng mang bản sắc của người con dân tộc Tày, vùng núi phía Bắc của Tổ quốc, pha chút nắng gió của miền Trung trên cao nguyên Lâm Đồng, cụ Tô Văn Cắm “giúp” chúng tôi lật giở từng trang sử về cuộc đời và con đường đi theo cách mạng của mình.

Cụ Tô Văn Cắm, tên khai sinh là Tô Đình Cắm, bí danh là Tô Tiến Lực. Cụ sinh ngày 16-10-1922 tại bản Um (Tam Kim, Nguyên Bình, Cao Bằng). Đến năm 1992, theo tiếng gọi của Đảng, cụ đưa gia đình đi xây dựng vùng kinh tế mới tại Lâm Đồng. 
 

Đoàn công tác Viện Lịch sử quân sự Việt Nam thăm, tặng quà cụ Tô Văn Cắm.

 

Trong không khí vui vẻ, chúng tôi hỏi thăm về mối tình của cụ với cô thôn nữ miền sơn cước Đồng Thị Hiển. Với nụ cười hóm hỉnh, cụ kể: Năm 1951, chàng thanh niên Tô Văn Cắm gặp và kết hôn với cô thôn nữ Đồng Thị Hiển kém mình 4 tuổi. Ông quen bà Hiển trong những chuyến về công tác ở Thượng Ân, Ngân Sơn, Bắc Kạn. Bà Hiển đã tham gia Hội Việt Minh cứu quốc từ đầu năm 1943, sau này tham gia vào Ban chấp hành phụ nữ xã, huyện. Hai cụ sinh hạ được 7 người con (2 trai, 5 gái). Do tuổi cao sức yếu, cụ bà Đồng Thị Hiển mất tháng 11-2011. Nói đến đây, giọng cụ Tô Văn Cắm nghẹn lại, ánh mắt nhìn lên ban thờ, nơi có di ảnh của cụ bà cùng khói hương trầm nghi ngút. Không khí trong phòng bỗng trở nên im lặng, mọi người trong Đoàn không ai bảo ai nhưng đều hiểu được nỗi nhớ thương của cụ với người vợ tảo tần, đảm đang, chung thủy nay đã đi xa. 

Nhớ lại thời thanh niên, buổi đầu đến với cách mạng, giọng của cụ Tô Văn Cắm bỗng trở nên sôi nổi lạ thường. Theo lời cụ, sau Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (5-1941), phong trào Việt Minh ở Cao Bằng phát triển rộng khắp. Đặc biệt ở 3 châu Hòa An, Hà Quảng, Nguyên Bình đã trở thành “châu Việt Minh hoàn toàn”. Trong bối cảnh đó, cuối năm 1941, được tổ chức giác ngộ, người thanh niên dân tộc Tày Tô Văn Cắm quyết chí đi theo cách mạng. Mùa Xuân năm 1942, Tô Văn Cắm cùng với Thanh Uy - một cán bộ phong trào của Đề Thám xuống xã Thượng Ân tuyên truyền, vận động được hơn 10 người tham gia vào Hội Nông dân cứu quốc, Thanh niên cứu quốc. Tháng 2-1944, Tô Văn Cắm cùng với một số cán bộ địa phương theo học lớp quân chính (khóa III), do đồng chí Lê Thiết Hùng phụ trách. Kết thúc lớp học này cũng là lúc làn sóng “khủng bố trắng” của quân thù được triển khai ráo riết. Hàng trăm thanh niên ưu tú ở Cao Bằng, trong đó, có cụ phải lánh vào rừng, tổ chức các đội vũ trang thoát ly chống khủng bố. Chính trong thời gian này, với bản tính trung thành, nhiệt tình và nhanh nhẹn, cụ đã được lãnh đạo, chỉ huy lựa chọn tham gia thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân - một trong những đội quân chủ lực tiền thân đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam sau này.

Mùa Đông năm 1944, Lãnh tụ Hồ Chí Minh từ nước ngoài trở về nước lần thứ hai. Sau khi kiểm tra, nắm tình hình, Người chỉ thị tạm hoãn cuộc khởi nghĩa ở Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn chờ đến khi cơ hội chín muồi. Để chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi, Lãnh tụ Hồ Chí Minh chỉ đạo trước mắt phải gấp rút thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân.

Và rồi cái ngày vô cùng trọng đại ấy đã đến, chiều ngày 22-12-1944, người thanh niên trẻ tuổi Tô Văn Cắm vinh dự và tự hào là một trong 34 chiến sĩ tuyên thệ thành lập Đội. Mặc dù năm nay tuổi đã cao, nhưng cụ Tô Văn Cắm vẫn nhớ rõ tên từng người; nhắc lại cặn kẽ từng lời của đồng chí Võ Nguyên Giáp trong buổi đầu thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân năm ấy. Giọng cụ bỗng chùng xuống, đưa mắt nhìn về phía xa xa...  Sau phút trầm lắng, giọng cụ vẻ ấm hơn: Như vậy, sau một thời gian gấp rút chuẩn bị, ngày 22-12-1944, tại khu rừng giữa hai tổng Hoàng Hoa Thám và Trần Hưng Đạo thuộc châu Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân chính thức được thành lập. Đồng chí Võ Nguyên Giáp được Đảng và Lãnh tụ Hồ Chí Minh ủy nhiệm tổ chức và lãnh đạo Đội, đã long trọng đọc bản Chỉ thị thành lập và tuyên đọc “Mười lời thề danh dự” của Đội. Sau khi được thành lập, Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân tổ chức đánh và giành thắng lợi tại các trận đánh Phai Khắt, Nà Ngần, Đồng Mu.

Trong thời gian này, tờ báo tiền thân đầu tiên của LLVT - tờ Tiếng súng reo ra đời và đến tay cán bộ, chiến sĩ Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân vào một buổi tối tháng 12-1944. Do điều kiện lúc này, Đội không có máy chữ, không có phương tiện in ấn, vì vậy tờ báo Tiếng súng reo chỉ được viết tay. Ngoài việc phát hành chính thức bằng tiếng phổ thông, tờ báo còn được dịch ra tiếng Tày, tiếng Nùng để phát hành ra các tổ chức quần chúng khác. Người được lựa chọn để dịch, viết ra tiếng Tày là cụ Tô Văn Cắm. Sự ra đời của tờ báo đã kịp thời phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục và huấn luyện bộ đội, tạo tiền đề cho sự ra đời các tờ báo của LLVT sau này.

Tháng 8-1945, cụ Tô Văn Cắm tham gia giải phóng Bắc Kạn. Tháng 9-1945, cụ tham gia đoàn quân “Nam tiến”, đóng quân tại Rạch Giá. Đến tháng 6-1946, trong một trận chống càn của giặc Pháp, cụ bị thương nặng phải quay trở ra Bắc điều trị dài ngày và sau đó vì sức khỏe giảm sút, cụ được giải ngũ về địa phương. Mặc dù bị thương, được quân đội cho giải ngũ, nhưng sau sự kiện quân Pháp nhảy dù xuống Bắc Kạn (7-10-1947), cụ Tô Văn Cắm tình nguyện quay trở lại quân đội tham gia chiến đấu tại Bắc Kạn.

Trong Chiến dịch Biên Giới thu đông năm 1950, trên cương vị Trung đội trưởng trung đội phòng không, cụ tham gia đánh đồn Đông Khê lần thứ hai. Trong trận này, cụ bị thương nặng vào vai và buộc phải “chia tay” với binh nghiệp, trở về bản Um tham gia công tác xã hội tại địa phương.

Tháng 7-1992, cùng với gia đình, cụ Tô Văn Cắm tình nguyện vào xây dựng kinh tế mới trên cao nguyên Lâm Đồng và gắn bó với vùng đất này từ ngày đó cho tới nay. Ghi nhận công lao đóng góp của cụ Tô Văn Cắm, Đảng, Nhà nước, quân đội đã có những chính sách đãi ngộ nhất định cho cụ theo chế độ cán bộ lão thành cách mạng. Theo đó, hằng tháng, cụ được nhận 2,1 triệu đồng. Ngoài ra, cụ còn được nhận 50 triệu đồng theo chế độ ưu đãi đối với đối tượng là cán bộ tiền khởi nghĩa. Tuy đã dành phần lớn số tiền trên để sửa chữa, nhưng căn nhà nhỏ của cụ Tô Văn Cắm hiện đã xuống cấp nghiêm trọng. Mặc dù cuộc sống của cụ Tô Văn Cắm còn nhiều khó khăn, thiếu thốn, nhưng với bản chất và truyền thống Bộ đội Cụ Hồ, cụ vẫn lạc quan, một lòng, một dạ tin tưởng vào đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, vững tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Trò chuyện với chúng tôi, cụ Tô Văn Cắm chỉ có một nguyện vọng duy nhất là được trở lại Cao Bằng vào dịp kỷ niệm 70 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.

Chia tay chúng tôi, cụ Tô Văn Cắm nắm chặt tay từng người và căn dặn: "Thế hệ chúng tôi đã đặt nền móng và hoàn thành trách nhiệm với dân tộc, nhiệm vụ các chú phải luôn giữ vững và phát huy truyền thống quân đội Anh hùng của dân tộc Việt Nam Anh hùng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc". Nói rồi, cụ cười sảng khoái. Tiếng cười như sáng cả miền đất cao nguyên đầy nắng gió…

http://www.qdnd.vn

Bài và ảnh: NGUYỄN VĂN ĐIỀN