ĐÌNH LÀNG THUẦN LƯƠNG, XÃ HÙNG THẮNG, HUYỆN BÌNH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG NƠI THỜ THẦN TÔ LỊCH LÀ THÀNH HOÀNG

Ở làng Thuần Lương (tên nôm là làng Ngói), tổng Bằng Giã xưa, nay thuộc xã Hùng Thắng, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương có một ngôi đình cổ, tuổi đã mấy trăm năm nhưng trong kháng chiến chống Pháp bị giặc đốt cháy và phá trụi. Đất nền đình đã thành của tư nhân nên hình bóng ngôi đình cổ cũng chỉ còn trong ký ức của những cụ tuổi tám, chín mươi. Ngôi đình thờ ai thì mọi người cũng không biết vì các cụ lúc đó vẫn còn ít tuổi chưa được tham dự việc làng.

May sao có hai anh em ông Phạm Văn Hiền và Phạm Văn Tuyến, người làng Thuần Lương công tác ở Hà Nội, năm 2007 đã đến kho lưu trữ của Viện Thông tin khoa học xã hội Hà Nội tìm được một tài liệu rất quý là bản thần tích, thần sắc của làng Thuần Lương, tổng Bằng Giã, huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương mà bên trong là tờ trình của ông Lý trưởng làng Thuần Lương là Phạm Văn Chính đề ngày.... tháng 3 năm 1938 gửi quan Tri huyện Bình Giang để hồi đáp tờ sức số 426 về việc khảo cứu điều tra. (Lúc đó Viện Viễn Đông Bác Cổ có mở cuộc khảo sát về việc thờ Thành Hoàng ở các làng xã Việt Nam, có lẽ tờ sức số 426 là nói về việc này - TB).

Tờ trình đó nói rõ là đình làng Thuần Lương thờ Thần Tô Lịch thường gọi là Đức Bạch Mã làm Thành Hoàng và vị thần đó còn được thờ ở phố Hàng Buồm - Hà Nội. (Tài liệu này đã được đăng trong Thông tin họ Tô Việt Nam số 15 năm 2011 trang 76, 77 - TB)

Tài liệu đưa về làng được nhân dân làng Thuần Lương phấn khởi đón nhận vì đã làm rõ giá trị lớn lao của ngôi đình cổ đã bị lãng quên. Theo kết quả khảo sát dưới tầng địa chất làng Thuần Lương có rất nhiều mảnh gốm có niên đại từ đời Lý Trần nên các cụ trong làng phán đoán là làng này do những người thợ gốm từ Thăng Long về đây mở nghề, lập nghiệp dựng nên và nhân dân đã đưa Thành Hoàng Thăng Long lúc đó là Thần Tô Lịch về thờ làm Thành Hoàng làng.

Vì vậy dưới sự lãnh đạo của cấp uỷ chi bộ và chính quyền thôn, nhân dân quyết tâm xây dựng lại ngôi đình với biết bao khó khăn nhất là về tài chính và đất đai (phải mua lại đất nền đình cũ).

Chỉ trong 6 tháng (tháng 8-2008 đến tháng 2-2009), với số vốn ban đầu là 40 triệu đồng tiền công đức của nhân dân, vừa làm vừa vận động thêm đã xây dựng lại được ngôi đình với giá trị hạch toán lên đến 300 triệu đồng. Tháng 2 năm 2009 nhân dân làm lễ khánh thành cũng là lần đầu mở lại lễ hội theo phong tục cổ truyền sau đúng 60 năm ngôi đình bị giặc tàn phá.

Trong 2 năm 2010-2011, Uỷ ban nhân dân xã Hùng Thắng làm hồ sơ đề nghị và ngày 14 tháng 12 năm 2011, Uỷ ban nhân dân tỉnh Hải Dương đã ra quyết định công nhận đình làng Thuần Lương là di tích lịch sử văn hoá.

Ngày 12 tháng 2 năm Nhâm Thìn (04-3-2012), nhân dân làng Thuần Lương đã tưng bừng mở hội làng cũng là lễ đón nhận bằng di tích.

Trước giờ khai mạc, câu lạc bộ văn nghệ làng Thuần Lương mới được thành lập cách đây 2 tháng, đã biểu diễn chào mừng với những làn điệu chèo, dân ca, quan họ nói về sự tích ngôi đình, ca ngợi cảnh đẹp quê hương và niềm vui xây dựng nông thôn mới.

Buổi lễ khai mạc lúc 8giờ30. Về dự buổi lễ trọng thể này có giáo sư sử học Lê Văn Lan, người đã có công trình nghiên cứu sâu sắc về Thần Long Đỗ - Tô Lịch; Đại đức Thích Giác Thành, Phó trưởng ban trị sự hội Phật Giáo tỉnh Hải Dương.

Về phía địa phương có ông Đào Minh Tới, Uỷ viên thường vụ huyện uỷ, Phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Bình Giang; ông Nguyễn Tiến Minh, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân; ông Phạm Đình Doanh, phó bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Hùng Thắng và đại diện lãnh đạo các xã Tân Việt, Long Xuyên, Vĩnh Hồng là các xã cùng với xã Hùng Thắng hợp thành tổng Bằng Giã xưa kia.

Đoàn đại biểu Ban liên lạc họ Tô Việt Nam do ông Tô Bỉnh dẫn đầu; Đoàn đại biểu Ban Liên lạc họ Tô tỉnh Hải Dương do ông Tô Thành Cử dẫn đầu đã được trân trọng mời về dự lễ.

Đông đảo cán bộ, nhân dân thôn Thuần Lương và xã Hùng Thắng đến dự làm cho không khí lễ hội thêm tưng bừng náo nhiệt.

Các vị quan khách và các đoàn đại biểu đã trao cho ông Phạm Lâm Phiên, Bí thư chi bộ và ông Phạm Hữu Việt, trưởng thôn Thuần Lương những lẵng hoa tươi thắm chúc mừng buổi lễ.

Sau lễ chào cờ và lời tuyên bố lý do, giới thiệu đại biểu của Ban tổ chức:

- Ông Phạm Đình Doanh, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Hùng Thắng báo cáo tóm tắt về sự tích Thần Tô Lịch, lịch sử ngôi đình và quá trình khôi phục lại.

- Ông Nguyễn Văn Trường, huyện uỷ viên, trưởng phòng Văn hoá - Thông tin huyện Bình Giang đọc quyết định công nhận di tích của Uỷ ban nhân dân tỉnh Hải Dương.

- Ông Đào Minh Tới, Phó chủ tịch Uỷ ban nhân dân huyện Bình Giang trao bằng di tích lịch sử văn hoá cho lãnh đạo xã Hùng Thắng, phát biểu ý kiến chúc mừng và giao nhiệm vụ cho cán bộ nhân dân xã Hùng Thắng bảo tồn, tu tạo di tích cho xứng với vị thế của Đức Thành Hoàng Tô Lịch.

- Giáo sư sử học Lê Văn Lan bằng giọng nói cuốn hút đã có bài phát biểu ngắn gọn súc tích nói về tổ hợp duệ hiệu gồm 3 danh hiệu uy linh của Thần Tô Lịch là Long Đỗ, Quảng Lợi, Bạch Mã đại vương, nói về ý nghĩa tốt đẹp của tên làng Thuần Lương (Thuần tuý lương tri - Thuần hậu lương năng). Và nói lên tầm quan trọng của việc tìm được thần tích, thần sắc của Ngài đã làm rõ giá trị lịch sử văn hoá của ngôi đình cổ làng Thuần Lương bao năm bị lãng quên không còn dấu tích và đã chứng minh luận điểm giáo sư từng nêu: Thần Tô Lịch là một nhân thần và vị thần được thờ ở đền Bạch Mã với thần hiệu Long Đỗ Quảng Lợi Bạch Mã đại vương chính là Thần Tô Lịch. Và nói về vinh dự của làng Thuần Lương được thờ vị Thành Hoàng của cả kinh thành Thăng Long làm Thành Hoàng làng, chúc mừng nhân dân làng Thuần Lương đã tự lực xây dựng lại ngôi đình.

- Ông Tô Bỉnh thay mặt Ban liên lạc họ Tô Việt Nam bầy tỏ niềm vui trước việc đình làng Thuần Lương thờ Thành Hoàng Tô Lịch đã được công nhận di tích lịch sử văn hoá. Bản thần tích thần sắc của Người đáp ứng đúng lòng mong đợi của dòng họ Tô Việt Nam. Từ nay dòng họ có thêm một địa chỉ phụng thờ Thuỷ tổ là đình Thuần Lương, sẽ tham gia với Uỷ ban nhân dân, Ban Quản lý di tích và nhân dân xã Hùng Thắng trong việc bảo tồn, tôn tạo di tích thiêng liêng này.

- Ông Nguyễn Tiến Minh, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Hùng Thắng đáp từ cảm ơn sự có mặt và những lời phát biểu tốt đẹp của các vị khách quý dành cho di tích, cho làng Thuần Lương và tuyên bố bế mạc buổi lễ.

Buổi lễ kết thúc trong lời ca giọng hát ngọt ngào của các diễn viên câu lạc bộ văn nghệ thôn Thuần Lương đến từng bàn thụ lộc mời chào quý khách.

Tô Bỉnh