Lãnh đạo UBND TP Hà Nội vừa có buổi làm việc với đoàn đại biểu TP Seoul (Hàn Quốc) về triển khai dự án sông Tô Lịch. Dự án này được phía bạn hỗ trợ theo đề nghị của chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Thế Thảo trong chuyến thăm Seoul hồi tháng 7 - 2009. Rất có thể, việc TP Seoul thực hiện thành công dự án này khơi lại dòng lịch sử Cheonggyecheon đã để lại ấn tượng sâu sắc cho người đứng đầu TP Hà Nội, cũng như bất cứ ai có dịp đên thăm thủ đô của sứ sở kim chi.

Thăng trầm sông Tô Lịch

Tô Lịch vốn là dòng sông cổ quan trọng của kinh đô Thăng Long ngay từ thế kỷ thứ VI, sách Lương thư, Trần thư của Trung Quốc đã ghi lại rằng, Nam Việt đế Lý Bí cho đắp dựng một toà thành bên một dòng sông xưa trên đất Hà Nội cổ (năm 545 sau Công Nguyên), được gọi là “Tô Lịch giang thành” (Thành sông Tô Lịch). Tên sông được đặt theo một vị quan anh minh, kiêm khiết, tổ tiên ông đã cư ngụ lâu đời bên bờ sông, “gia đình lấy sự thanh bạch và hoà thuận, hiếu thảo làm trọng”. Về sau, ngài được phong làm Thành hoàng Thăng Long. Như vậy, sông Tô Lịch đã hiện hữu và đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của người dân từ trước khi vua Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long. Với nguồn gốc ấy, sông Tô lịch gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của thủ đô Hà Nội.

Tô Lịch vốn là phân lưu đưa nước từ sông Hồng sang sông Nhuệ. Ngày trước, sông sâu, nước trong, hai bên  bờ buôn bán tấp nập. Tuy vậy, hiện nay nhiều đoạn sông đã bị lấp, sông không còn dẫn nước, nguồn nước chảy vào chỉ là nguồn nước thải từ nội thành hầu như không qua xử lý (150.000m³ nước thải/ ngày, đêm). Nhiều chỉ số sinh hoá của nước sông vượt tiêu chuẩn cho phép rất nhiều lần.

Từ cuối những năm 1990, TP Hà Nội  đã có dự án nạo vét, kè bờ, cải tạo thành cảnh quan môi trường, chống lấn chiếm. Một vài năm trước cũng có dự án “cống hoá” nhiều đoạn sông để làm đương giao thông, bãi đỗ xe, thậm chí xây nhà chung cư, song không được công luận đồng tình…

3 yêu cầu: thoát nước, môi trường và cảnh quan.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Vũ Hồng Khanh, mục đích của TP Hà Nội là tìm phương án tối ưu, giải quyết tận gốc vấn đề “sông Tô Lịch”, với 3 yêu cầu: thực hiện tiêu thoát nước, xử lý môi trường nước và tạo dựng cảnh quan hai bên bờ sông sạch đẹp để phục vụ đời sống sinh hoạt, nghỉ dưỡng của người dân… trước mắt từ nay đến tháng 9 - 2010, Hà Nội sẽ tiến hành cải tạo môi trường nước sông, trong đó thí điểm triển khai đoạn từ đường Hoàng Quốc Việt đên quận Cầu Giấy, dài khoảng 2 km.

Là một trong những người từng tham gia công việc khơi lại dòng sông lịch sử Cheonggyecheon giữa thủ đô Seoul, trưởng đoàn chuyên gia Hàn Quốc Kim Byung Ok cho biết, công việc “hồi sinh” cho dòng sông Tô Lịch chắc chắn đòi hỏi rất nhiều nỗ lực và nguồn lực tài chính; những đó là công trình thiết thực đem lại lợi ích lớn cho người dân thủ đô Hà Nội hôm nay và rất nhiều thế hệ sau.

Ông kể lại, trong suốt thế kỷ 18 - 19, Cheonggyecheon cũng từng là dòng chảy huyết mạch của thành phố Seoul. Dưới sức ép của sự gia tăng dân số và hoạt động kinh tế ngày càng phát triển, Cheonggyecheon đã bị “đậy nắp” và trở thành một trong những tuyến đường tấp nập của Seoul, “đóng góp” không nhỏ  vào sự xuống cấp của môi trường. Năm 2003, chính quyền thành phố đã quyết định thi hành dự án hồi sinh Cheonggyecheon với số vốn đầu ban đầu lên đến 380 tỷ Won (khoảng 380 triệu USD), với mức thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 12.340 tỷ Won (khoảng 12 tỷ 340 triệu USD).

Hơn 2 năm thi công ròng rã với 700,000 công nhân, Cheonggyecheon nay đã trở thành niềm tự hào của người dân xứ sở kim chi. Sông có nguồn nước trong mát, hai bên bờ trở thành công viên xanh, sạch, đẹp, gần 20 cây cầu (mang cả phong cách cổ điển và hiện đại) được xây dựng trên chiều dài gần 6km dành cho người đi bộ và phương tiện qua lại. Sông Cheonggyecheon hiện giờ không chỉ cải thiện cuộc sống của người dân Seoul mà còn góp phần thu hút hàng triệu lượt khách du lịch khắp nơi trên thế giới.

Chuyên gia Hàn Quốc đã hứa cùng các thành viên trong đoàn làm hết sức mình, thực hiện những nội dung bản ghi nhớ được lãnh đạo hai TP Hà Nội và Seoul ký kết về hợp tác cải tạo sông Tô Lịch. Theo chương trình đoàn đã bắt đầu khảo sát hiện trạng sông Tô Lịch, cảnh quan xung quanh và sẽ sớm báo cáo phương án thực hiện với Chủ tịch UBND TP. Nguyễn Thế Thảo.

Hy vọng một tương lai không xa, sông Tô Lịch sẽ có diện mạo và sức sống mới. Và thực sự là “sông” chứ không chỉ có là mương thoát nước lộ thiên khổng lồ, đang ngày càng gây ô nhiễm trầm trọng.

           Anh Thư

(nguồn: Báo điện tử ngày 08/09/2010 của bộ Tài  
      Nguyên Môi Trường, tổng cục môi trường)

Tô Quyết Tiến sưu tầm