Tiến tới kỷ niệm 15 năm ngày thành lập Ban liên lạc Họ Tô Việt Nam, chúng tôi xin giới thiệu những  di tích, đình đền mà nhân dân xứ Thanh đã xây dựng để thờ tự danh nhân lịch sử- văn hóa Tô Hiến Thành.

          Tô Hiến Thành một danh nhân lịch sử-văn hóa của dân tộc Việt Nam. Nhiều tài liệu, bài viết đã nói về ông khá đầy đủ. Trong bài giới thiệu này chúng tôi chỉ ghi lại những địa danh thuộc tỉnh Thanh Hóa ( trước đây thường gọi xứ Thanh hoặc trấn Thanh Hoa). Có lẽ chưa có nơi nào trên đất Đại Việt xưa  lại có nhiều đình đền thờ Tô Hiến Thành đến như thế.

          Nơi đây đã ghi nhiều dấu ấn trong quá trình mở cõi của nhà Lý mà tiêu biểu là quan Thái úy Tô Hiến Thành. Quá trình đánh Tống bình Chiêm, ông đã có mặt ở xứ Thanh để làm nhiệm vụ phòng thủ, luyện tập binh nhung, quai đê, lấn biển,  xây dựng làng mới. Sau này con cháu ông cũng đã ở lại mảnh đất này sinh cơ lập nghiệp. Suốt chiều dài ven biển của xứ Thanh, từ Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, Hà Trung, Quảng Xương đến phủ Tĩnh Ninh, ở đâu cũng có dòng họ Tô sinh sống. Có những làng xã có đến 1800 đinh như làng Đồn Điền xã Quảng Thái hay làng Ngư Lộc, Hòa Lộc cùng có đến hàng 1000, ít cũng 50 – 70 đinh như xã Đông Lĩnh, xã Dân Lý, xã Quảng Hòa....Công lao to lớn đó của Thái úy Tô Hiến Thành không những con cháu họ Tô lập nhà thờ, đình đền thờ mà còn được nhân dân các làng xã của xứ Thanh ghi nhận lập đền thờ Ông khắp nơi trong tỉnh.

          Theo Phòng quản lý di tích lịch sử - văn hóa, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa thì Sở chỉ quản lý những di tích lịch sử- văn hóa, danh thắng đã xếp hạng đó là đền thờ Tô Hiến Thành tại thị xã Sầm Sơn, đền thờ Tô Hiến Thành tại các xã Hoằng Tiến, Hoằng Phượng, Hoằng Trường (huyện Hoằng Hóa), đền thờ Tô Hiến Thành tại xã Đông Lĩnh (huyện Đông Sơn), đền thờ Tô Hiến Thành tại xã Dân Lý (huyện Triệu Sơn), đền thờ Tô Hiến Thành tại các xã Hà Tiến, Hà Giang, Hà Yên (huyện Hà Trung).

          Còn theo những địa danh ghi trong Thanh Hóa chư thần lục xuất bản năm 1903, tại địa bàn Thanh Hóa có trên 70 đình đền thờ Tô Hiến Thành – Tô Đại Liêu.

          Trong đó nhiều nhất phải kể đến huyện Nga Sơn (tên cũ là huyện Mỹ Hóa) 18 đình đền thờ Tô Hiến Thành thường gọi đền thờ Tô Đại Liêu, huyện Tống Sơn (tên cũ) gồm Gia Miêu Thượng, Gia Miêu Ngoại 17 đình đền, huyện Hoằng Hóa có 17 đình đền, huyện Hà Trung có 14 đình đền, huyện Thụy Nguyên có 4 đình đền, huyện Nga Sơn mới có 3 đình đền, huyện Tĩnh Gia có 2 đình đền, các huyện Quảng Xương, Nông Cống, An Định mỗi huyện có 1 đền thờ.

          Từ các địa danh ghi trong Chư thần lục xứ Thanh xuất bản 1903, chúng tôi chưa có thời gian và điều kiện làm việc đối chiếu với địa danh mới của Ban nghiên cứu lịch sử tỉnh Thanh Hóa, địa chí Thanh Hóa, địa chí các huyện của Thanh Hóa để có con số chính xác. Mong rằng sau này Ban liên lạc họ Tô Việt Nam sẽ nghiên cứu, tìm hiểu số lượng đình đền thờ danh nhân Tô Hiến Thành – Tô Đại Liệu trên đất xứ Thanh cũng là dịp tìm lại sự tri ân thành kính của nhân dân xứ Thanh đối với nhân vật lịch sử này.