Sách “Triều Trần và con người thời Trần” của Viện Sử học và Hội Khoa học lịch sử Việt Nam (trang 216) cung cấp một thông tin: “Vợ Trần Lý là con gái Thái úy Tô Hiến Thành ”. Đây là thông tin quan trọng với Họ Tô Việt Nam. Chỉ tiếc là sách không cho biết tên người con gái Họ Tô này nên chúng ta phải đi tìm mà hướng tìm là trong gia phả Họ.

Ông Tô Văn Chung, Trưởng ban liên lạc Họ Tô thành phố Hải Phòng, đưa cho tôi một tấm danh thiếp của ông Trần Ngọc Bảo, Chủ tịch Hội đồng cố vấn Hội đồng Trần tộc Việt Nam. Qua trao đổi điện thoại với ông Trần Ngọc Bảo, tôi thấy đây là nơi có thể làm rõ được vấn đề còn đang nghi vấn nói trên.

Ngày 1-5-2011, tôi đã đến gặp trao đổi với ông Trần Ngọc Bảo. Và qua ông Trần Ngọc Bảo giới thiệu, ngày 2-5-2011, tôi đến gặp ông Trần Mạnh Quảng, Chủ tịch Hội đồng Trần tộc Việt Nam và bà Trần Thu Nguyệt, Giám đốc Trung tâm Thông tin văn hóa Họ Trần, Chánh văn phòng Ban liên lạc Họ Trần Việt Nam. Qua trao đổi và được ông Bảo, ông Quảng, bà Nguyệt cung cấp một số tài liệu, giúp ích nhiều cho việc tìm hiểu về hai người con của Đức Tô Hiến Thành và mối quan hệ hai họ Tô - Trần.

Về con trai Đức Tô Hiến Thành là Tô Trung Từ  đã có bài viết riêng. Dưới đây chỉ nói về người con gái của Đức Tô Hiến Thành, là phu nhân của ông Trần Lý, ông Tổ của các vua nhà Trần.

Tô Phương Lan là con gái Đức Tô Hiến Thành, phu nhân của Trần Lý.

Điều này được ghi trong Phả hệ Họ Trần in trong cuốn sách Văn hóa Họ Trần (trang 58) xuất bản tháng 9-2010 chào mừng 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Bảng Phả hệ khá dài, tôi chỉ trích một số dòng có liên quan.

Phả hệ ghi:

Đời 1: Trần Tự Kình (1103-1193) sau được truy tôn là Mục Tổ Hoàng đế.

Đời 2: Trần Tự Hấp (1135-1206), sau được truy tôn là Ninh Tổ Hoàng đế.

Đời 3: Trần Lý (1160 - 1210), sau được truy tôn là Nguyên Tổ Hoàng đế.

Vợ: Tô Phương Lan sau được truy tôn là Nguyên Từ Hoàng hậu.

(Đây là tên chữ có lẽ do nhà Trần đặt, còn theo một tài liệu khác thì bà tên là Tô Thị Hiền).

Ở cột ghi chú viết: Tô Phương Lan có anh là Tô Trung Từ làm quan Triều Lý.

(Từ dòng ghi chú này và một vài tư liệu khác suy ra Tô Trung Từ là con trai Đức Tô Hiến Thành).

Các con: Trần Thừa, Trần Tự Khánh, Trần Thị Dung, Trần Thị Tam Nương.

Tên bà Tô Phương Lan còn ghi trong “Văn tế Tổ Họ Trần”. Bài văn tế này cũng in trong sách Văn hóa Họ Trần nói trên (trang 63).

Văn tế sau khi cung thỉnh Thái Thượng hoàng Trần Thừa… đồng cung thỉnh Thủy tổ Trần Kình… Đệ nhị tổ Trần Hấp… Đệ tam tổ Trần Lý truy tôn Chiêu vương Nguyên Tổ Hoàng đế, tận dương mệnh Kỷ Tỵ niên (1210) Nguyên Tổ tỉ Tô Phương Lan Hoàng hậu.

Các vị trong Hội đồng Trần tộc và Ban liên lạc Họ Trần Việt Nam chỉ biết Tô Phương Lan là em gái Tô Trung Từ, chưa biết bà là con gái Đức Tô Hiến Thành nên rất vui mừng khi được tôi cung cấp thông tin này. Các ông gọi Họ Tô là họ ngoại và tỏ ý muốn được tham gia dự lễ kỷ niệm ngày sinh, ngày mất của Đức Tô Hiến Thành hàng năm.

Nhân dân ta có câu “Phúc đức tại mẫu”. Hiểu theo ý này thì Hoàng hậu Tô Phương Lan là người phúc đức tuyệt vời vì bà đã sinh ra nhiều vĩ nhân, danh nhân Họ Trần trong lịch sử Việt Nam:

Bà là thân mẫu của Thái Thượng hoàng Trần Thừa, Kiến Quốc Đại vương Trần Tự Khánh. Linh Từ Quốc mẫu Trần Thị Dung, nhạc mẫu của Thái sư Trần Thủ Độ.

Bà là Tổ mẫu (Bà nội) của Trần Thái Tông Trần Cảnh, An Sinh vương Trần Liễu, Khâm Thiên vương Trần Nhật Hiệu, Hoài Đức vương Trần Bà Liệt. Là bà ngoại của Lý Chiêu Hoàng, Lý Thuận Thiên công chúa đều là Hoàng hậu của Trần Thái Tông và như vậy lại là cháu dâu nội của bà.

Bà là cụ nội của Thánh Tông Hoàng đế Trần Hoảng, Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải, Chiêu Văn Đại vương Á thánh Trần Nhật Duật.

Tuy tên bà không được ghi trong sử sách, nhưng với tấm lòng thành kính, chúng ta  suy tôn bà là “Người con gái Họ Tô vĩ đại nhất trong lịch sử”.

Tô Bỉnh