Theo sử sách ghi chép lại và kết quả nghiên cứu của Giáo sư Sử học Lê Văn Lan, nơi ở của Thần Long Đỗ - Tô Lịch là hương Long Đỗ trên núi Nùng, Thăng Long Hà Nội xưa(nay là nền móng Điện Kính Thiên trong Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội).
Thăng Long xưacó 5 cửa ô; thìcửa ôphía Tây của kinh thành là ôCầu Giấy, bên cạnh có dòng sông mang tên Tô Lịchchảy qua. Tại sao dòng sông lại có tên là Tô Lịch, tên người đứng đầu hương Long Đỗ- là người xưa có đức cao vọng trọng, luôn quan tâm giúp dân cứu đói những khi mùa màng thất bát, luôn giúp dân lúc gặp khó khăn hoạn nạn; Người đã hiển linh phá tan trấn yểm của Cao Biền(một phù thủy cao tay người Tàu); Người đã hóa thân thành Ngựa Trắng dẫn đường giúp Vua Lý Thái Tổ xây dựng thành Thăng Long cách nay hơn 1000 năm....; đó chính là nhân thầnHọ Tô tên Lịch - Thủy tổ của Họ Tô Việt Nam.
Xuôi theo dòng sông từ hương Long Đỗ về phía Tây đến cửa ôCầu Giấy (theo đường chim bay chỉ hơn 1 cây số) có một Chi họ Tô, không rõ có phải là con cháu, làhậu duệ trực tiếp của Thần Tô Lịchkhông? Chỉ biết rằng, Chi họ Tô này nằm giữa trung tâm cửa ôphía Tây, sát ngay bên bờ sông Tô Lịch linh thiêng và huyền bí của kinh thành Thăng Long xưa (Hà Nộingày nay).Đó là Chi họ Tô An Hòa (nay thuộc phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy,Hà Nội). Chi họ Tô An Hòa,trước đây có gia phả gọi là cựu phả viết bằng chữ Hán rất chi tiết đầy đủ. Nhưng những năm kháng chiến chống Pháp (1946 - 1947),gia đình trưởng tộc đi tản cư, nhà cửa bị đốt phá nên cựu phả không còn. Khoảng năm 1951 - 1952 hồi cư về, cụ trưởng tộc mới sưu tầm viết lại nhưng không đầy đủ.
Theo những gì ghi trong gia phả,thì Họ Tô An Hòa là một chi họ lớn lâu đời và là họ có vị trí cao trong xã hội, chi họ có nhiều người phát triển đi làm ăn hoặc đi làm quan nơi khác. Nên đến nay, được thừa nhận là một chi họ lâu đời, nhưng hiện nay chỉ là một chi họ không đông người, chỉ có khoảng 40 hộ với hơn 80 đinh.
Người trong Chi họ Tô An Hòa xưa sống bằng nghề làm giấy dó cung cấp làm giấy viết chữ Hán và đặc biệt là làm giấy sắc để viết sắc phong của nhà Vua. Sau này, từ năm 1960 đến năm 1990 là làm giấy gói hàng xuất khẩu. Trong làng còn cây cầu bắc qua sông Tô Lịchcó tên là Cầu Giấy,để mộtthángcó4 phiên, nhà nhà mang giấy để bán trong kinh thành.
Ngày nay,nghề làm giấy bị mai một nên người trong làng chuyển sang làm dịch vụ và buôn bán, làm đa ngành đa nghề, nhưng chủ yếu là kinh doanhthương mại; đời sống của người Họ Tô An Hòa nay đa số là khágiả, không có hộ nghèo.
Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Họ Tô An Hòa có nhiều con em tham gia tự vệ bảo vệ Thủ đô, tham gia Mặt trận Việt Minh; đặc biệt trong cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước, bảo vệ biên giới Tây Nam và bảo vệ biên giới phía Bắc, Họ Tô An Hòa lại càng có nhiều con em lên đường tòng quân.Ở hậu phương, người cao tuổi thìtổ chức mở lớp dạy chữ Nho, chữ Nôm, dạy Bình dân học vụ, góp phần xóa nạn mù chữ cho con cháu trong và ngoài làng xóm.
Ngày nay, con cháu Họ Tô An Hòa học hành đều đạt kết quả tốt, nhiều cháu đỗ đại học, cao đẳng, một số học trung cấp, học nghề. Vì vậy,cókhá đông người trẻ tuổi trong Chi họ làm cán bộ nhà nước, làm công nhân, nhân viên ở các cơ sở sản xuất kinh doanh của Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.
Trải qua thăng trầm của đất nước, gia phả cũ bị mất, gia phả mới viết lại không đầy đủ, chi tiết. Vì bị mất cựu phả nên cũng không biết đến nay là đời thứ bao nhiêu. Hiện chỉ còn gia phả của 3 chi. Gia phả ghi trên giấy dó,có ghi tên cụ Cao tổ của Chi Họ Tô An Hòa và các cụ của chi đó. Trong gia phả còn ghi danh 3 cụ đỗ đạt và làm quan, nhưng vì ghi bằng chữ Hán lại là tên ngày xưa nên đến nay con cháu cũng không biết chính xác bằng cấp, chức tước của các cụ, chỉ biết rằng:
- Cụ Tô Đắc Danh, hiệu Phúc Thừa (Phúc Thuần), Tân Mão khoa, Chứng thứ thư toán, phụng trấn Sơn Tây xứ.
- Cụ Tô Đức Tiến hiệu Thụy Phương, Tân Tỵ khoa, Chứng thứ toán, trấn sung tự phủ đầu tả thủ phủ tác chỉ Đường An huyện.
- Cụ Tô Trọng Phan hiệu Thụy Cương, mẫu tác chỉ Thanh Lan tri huyện.
Vinh dự của Chi Họ Tô An Hòa là nằm trong làng Bách liên xưa (Thời Lê Sơ), đến năm 1831 đổi tên thành làng Yên Quyết, đến năm 1957 lại đổi thành làng An Hòavànay là Yên Hòa; nhưng có một điều chắc chắn rằng,làng An Hòa là làng Khoa bảng của Thăng Long xưa (Hà Nội ngày nay). Bởi vì, làng Yên Hòa có 2 thôn là Thượng Yên Quyết và Hạ Yên Quyết,mà thời phong kiến có tới 20 vị tiến sĩ (theo sách: Yên Hòa nghìn năm Đất Danh hương, phát hành nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội).
Năm 1998, Họ Tô An Hòa cũng như bao Chi họ Tô trong cả nước đã được kết nối,hòa nhập vào Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam. Dấu ấn của việc kết nối Chi họ Tô An Hòa là tại nhà ông Tô Văn Hồng (Chị họ Tô An Hòa) đã diễn ra cuộc họp quan trọng của các cụ đứng đầu Họ Tô cả nước, đólàcác cụ: Tô Gĩ, Tô Thuận, Tô Tử Hạ cùng các bậc cao niên khác để bàn bạc và thảo luận về việc chuẩn bị hình thành Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam với tiêu chí hoạt động Chắp nối dòng họ-Tìm về cội nguồn.Người Họ Tô An Hòa vinh dự được tham gia chứng kiến nhiều cuộc họp, hội thảo, hội nghị của Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam diễn ra ngay trên quê hương Yên Hòa.
Vinh dự dậm nét nhất của Họ Tô An Hòa là được cử người tham gia vào Ban Liên lạc Họ Tô Việt Nam (nay là Hội đồng Họ Tô Việt Nam), được tham gia đóng góp trí tuệ, công sức và vật chất cho nhiều hoạt động dòng họ cả nước như:
- Tham gia hội thảo và đóng góp để đúc tượng Danh nhân Tô Hiến Thành;
- Tham gia xây dựng Lăng mộ Đức Tô Hiến Thành tại Đền Văn Hiến,xã Hạ Mỗ, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Tây(nay là Hà Nội);
- Đặc biệt hơn nữa, năm 2010, nhân kỷ niệm 1000 năm Thăng Long Hà Nội, đại diện Họ Tô An Hòa được tham gia chủ chốttrong tổ chức Lễ Suy tôn Thần Long Đỗ - Tô Lịch là Thủy tổ Họ Tô Việt Nam tại Điện Kính Thiên (Hoàng Thành Thăng Long)và Đền Bạch Mã (số 76 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm,Hà Nội);
- Năm 2020, một lần nữa người Họ Tô An Hòa lại được vinh dự tham gia Lễ Kỷ niệm 10 năm suy tôn Thần Long Đỗ - Tô Lịch là Thủy tổ Họ Tô Việt Nam tại Điện Kính Thiên và Đền bạch Mã.
Thật vinh dự cho Tô Văn Liệt, người con của Họ Tô An Hòa được Giáo sư Sử học Lê Văn Lan ngày 19 tháng 9 năm 2010 cho biết: “Chưa có dòng họ nào tổ chức được Lễ Suy tôn Thủy tổ như Họ Tô Việt Nam”.
Họ Tô An Hòa nằm cạnhdòng sông mang tên Tô Lịch - Thủy tổ cao quý và linh thiêngcủa kinh thành Thăng Long xưa và Hà Nội ngày nay, nên con cháu Họ Tô An Hòa sẽcùng con cháu Họ Tô cả nước cùng hòa vào linh khí trường tồn của Tô Lịch - Thăng Long - Hà Nội, để mãi phát triển Họ Tô Việt Namvới ba chữ vàng Đức - Hiền - Tài.
TÔ VĂN LIỆT
- NHỮNG ĐIỀU CHƯA BIẾT VỀ THÁI ÚY TÔ TRUNG TỪ
- Cô giáo Tô Thị Kim Quy và "duyên nợ" đào tạo học sinh giỏi
- Nhân vật hãm hơn cả bản gốc
- Doanh nhân trẻ - thủ lĩnh Đoàn
- BA ĐỜI DẠY HỌC
- Cô giáo 20 năm tuổi nghề nêu 5 bước triển khai chương trình phổ thông mới
- Cô Tô Thị Hoan - Người chăm sóc những "hạt giống tâm hồn" cho Olympians Tiểu học
- Tô Văn - Người kể chuyện biên cương và biển, đảo bằng âm nhạc
- Tô Nhuận Vỹ - bản lĩnh người truyền lửa
- Việc khó đã có bí thư Xuyên
- Bảng tra Các chức quan, phẩm tước, học vị thời phong kiến Việt Nam
- Lễ báo công truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND đồng chí Tô Quyền
- Bài thơ “Dáng đứng Việt Nam” và nhà thơ Lê Anh Xuân
- Thuỷ Tổ Họ Tô Việt Nam là ai?
- Đất nước và người mẹ trong thơ Tạ Hữu Yên
- ANH HÙNG “MÌN GẠT”
- VÀI NÉT VỀ QUAN HỆ DÒNG HỌ TRONG CỘNG ĐỒNG LÀNG XÃ HIỆN NAY.
- Ai soạn thảo “Bản thông cáo số 1” của Bộ Tư lệnh Quân giải phóng Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định ngày 30-4-1975?
- BÀI PHÁT BIỂU TẠI LỄ ĐÓN NHẬN BẰNG XẾP HẠNG DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HOÁ ĐÌNH THUẦN LƯƠNG CỦA NHÀ SỬ HỌC LÊ VĂN LAN
- LỚP TRƯỞNG TÔ HIỆP NHỚ VỀ LỚP ĐỆ NHẤT B “ĐẶC BIỆT”
Đang online : 1
Hôm nay : 15
Tháng hiện tại : 4494
Tổng lượt truy cập : 3578612