Đoàn đại biểu Hội đồng Họ Tô Việt Nam (HĐHTVN) rất vui mừng được về dự Đại hội hợp nhất Họ Tô hai tỉnh Hưng Yên và Thái Bình thành Hội đồng Họ Tô (HĐHT) tỉnh Hưng Yên. Đây chắc chắn là Đại hội lớn nhất trong việc thực hiện Kế hoạch kiện toàn, điều chỉnh HĐHT các tỉnh phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp của HĐHTVN. Vì sau khi hợp nhất, HĐHT tỉnh Hưng Yên có đến 70 chi Họ Tô, chiếm gần 16% số chi Họ Tô cả nước.

Trước hết, tôi xin nói đôi nét về mối quan hệ hai tỉnh Hưng Yên và Thái Bình. Từ xa xưa, tỉnh Hưng Yên có phủ Tân Hưng. Đến đời vua Lê Kính Tông (1599-1619), vì kiêng tên húy của vua là Lê Duy Tân nên phải đổi thành Tiên Hưng. Cuối thế kỷ XIX, phủ Tiên Hưng có 4 huyện: Thần Khê, Hưng Nhân, Duyên Hà và Tiên Lữ. Thần Khê sau đổi là phủ Tiên Hưng. Còn phủ Tiên Hưng cũ tách thành 3 huyện riêng biệt là Hưng Nhân, Duyên Hà và Tiên Lữ. Năm 1890, khi thành lập tỉnh Thái Bình, phủ Tiên Hưng và 2 huyện Hưng Nhân, Duyên Hà cắt về tỉnh Thái Bình, còn huyện Tiên Lữ vẫn thuộc tỉnh Hưng Yên. Hai tỉnh lấy sông Luộc làm ranh giới.

Họ Tô tỉnh Hưng Yên và Họ Tô tỉnh Thái Bình cũng có mối quan hệ thân thiết từ xa xưa. Họ Tô thôn Phi Xá, xã Lệ Xá, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, Thủy tổ là Tô Phúc Tường, quê ở Thái Bình. Cụ Tô Phúc Tường sinh được 2 người con. Người con cả ở lại quê nhà, sinh con cháu thành hai chi họ Tô Đăng, Tô Trọng ở xã Cộng Hòa, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình. Người con thứ hai là Tô Phúc An về định cư, lập nghiệp tại thôn Phi Xá từ đời Lê Hiển Tông, khoảng năm 1760 và sinh con cháu thành chi Họ Tô thôn Phi Xá hiện nay. Cách đây khoảng 30 năm, Họ Tô thôn Phi Xá đã tìm về quê gốc, nhận họ Tô Đăng, Tô Trọng ở thôn Trung Thành, xã Cộng Hòa, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình là cành trưởng và theo giỗ tết.

Nhiều người Họ Tô ở hai tỉnh Hưng Yên, Thái Bình từ xa xưa đã có mối quan hệ bạn bè, đồng đội. Riêng gia đình tôi, khoảng năm 1943, hai người anh con nhà bác là học sinh Trường Trung học Bảo hộ (Trường Chu Văn An, Hà Nội ngày nay), là trường trung học phổ thông lớn nhất nước lúc đó. Nghỉ hè, các anh đưa mấy người bạn Họ Tô quê ở Hưng Yên về nhà chơi và nói là các anh đã nhận họ với nhau. Hai anh tôi sau này đều là cán bộ lão thành cách mạng nên có thể lúc đó các anh đã cùng tham gia cách mạng (Việt Minh). Giờ nghĩ lại, tôi cho rằng các anh là người Xuân Cầu vì thời đó ở tỉnh Hưng Yên, chỉ Xuân Cầu mới có người lên học ở Hà Nội.

Năm 1949, tôi học trung học phổ thông ở Thái Bình, học cùng lớp với hai chị em chị Tô Thị Nhân và anh Tô Đồng. Lúc đó chỉ biết hai người quê ở Hưng Yên. Gần đây, khi sưu tầm tư liệu về các giáo sư, tiến sĩ Họ Tô, tôi mới biết ông Tô Đồng quê ở làng Xuân Cầu. Năm 1950, tôi đi bộ đội, lại ở cùng tiểu đội với cụ Tô Tần, quê ở Xuân Cầu.

Tôi lan man một chút trong thời gian cho phép của Ban Tổ chức để thấy rằng 3 huyện Tiên Hưng, Hưng Nhân, Duyên Hà của tỉnh Thái Bình trước đây thuộc tỉnh Hưng Yên và người Họ Tô hai tỉnh cũng có mối quan hệ thân thiết từ lâu, cho nên Họ Tô Hưng Yên, Họ Tô Thái Bình nay về chung một nhà cũng là hợp lẽ.

Tôi đã đọc văn kiện của Họ Tô các tỉnh đã tổ chức Đại hội: Ninh Bình, Phú Thọ, Tuyên Quang và hiện nay của tỉnh Hưng Yên. Tôi thấy văn kiện của Hưng Yên làm rất chu đáo và bài bản, từng văn kiện viết ngắn gọn và đầy đủ, chất lượng tốt.

Công tác tổ chức, điều hành hôm nay cũng rất tốt. Chính vì chuẩn bị và tổ chức chu đáo như vậy, cho nên đến giờ phút này có thể nói là Đại hội đã thành công tốt đẹp.

Tôi xin phát biểu đôi điều về công việc sắp tới.

Họ Tô Hưng Yên và Họ Tô Thái Bình đều có thế mạnh mà không Họ Tô tỉnh nào có được.

Hưng Yên có làng Xuân Cầu là miền đất địa linh đã sinh ra những người Họ Tô nổi tiếng. Thời phong kiến, Họ Tô cả nước có 5 vị Tiến sĩ Hán học thì riêng Họ Tô Xuân Cầu đã có 2 người là cụ Tiến sĩ Tô Trân và cụ Phó bảng Tô Huân.

Đến thời đại Hồ Chí Minh, Họ Tô Xuân Cầu đã có nhiều chiến sĩ cách mạng tiền bối là những cán bộ lãnh đạo quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam: Tô Chấn, Tô Hiệu, Tô Điển (Tô Quang Đẩu), Tô Gĩ (Lê Giản) và nay là Tổng Bí thư Tô Lâm. Họ Tô Xuân Cầu còn có danh họa liệt sĩ Tô Ngọc Vân, nhiều tác phẩm của ông không chỉ nổi danh trong nước mà còn nổi danh trên thế giới. Còn có nhà văn Nguyễn Công Hoan, ông Lê Văn Lương, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng là cháu ngoại Họ Tô Xuân Cầu.

Thế mạnh của Họ Tô Thái Bình là Ban liên lạc (nay là Hội đồng) Họ Tô tỉnh Thái Bình được thành lập sớm nhất, vào ngày 18-9-1998, chỉ sau Ban liên lạc Họ Tô Việt Nam hơn 1 tháng và từ khi thành lập đến nay luôn có những hoạt động sôi nổi, sáng tạo, xứng đáng là lá cờ đầu của HĐHTVN.

Người Họ Tô Thái Bình có nhiều đóng góp cho sự ra đời và phát triển vững mạnh của Ban liên lạc (nay là Hội đồng) Họ Tô Việt Nam. Ngay từ khi thành lập và đến nay đã 6 nhiệm kỳ, đều có người Họ Tô Thái Bình ở vị trí chủ trì (Chủ tịch, Phó Chủ tịch) HĐHTVN.

Có điều đáng chú ý là thế mạnh của Họ Tô tỉnh Hưng Yên tập trung ở một làng, nói rộng ra là một xã: làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang; thế mạnh của Họ Tô Thái Bình cũng tập trung ở một làng, một xã: làng Thượng Tầm, xã Đông Hoàng, huyện Đông Hưng.

Nay Họ Tô hai tỉnh hợp nhất, thế mạnh đó không chỉ là cấp số cộng mà sẽ trở thành cấp số nhân. Đề nghị HĐHT tỉnh Hưng Yên phát huy thế mạnh đó, xây dựng HĐHT tỉnh Hưng Yên theo tiêu chí “Đoàn kết – Tự cường – Nghĩa tình – Phát triển”, trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu của HĐHTVN.

Là người con của Họ Tô tỉnh Thái Bình và nay là người con của Họ Tô tỉnh Hưng Yên, tôi xin chúc HĐHT tỉnh Hưng Yên ngay trong năm 2026 phấn đấu trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu của HĐHTVN.

Hôm nay là ngày 10 tháng Hai âm lịch, đang là giữa mùa Xuân, mùa Xuân của đất trời, mùa Xuân của dân tộc. Xin kính chúc các vị khách quý, các đại biểu dự Đại hội và gia đình năm mới Bính Ngọ mạnh khỏe, hạnh phúc, thắng lợi, bình an.

Xin trân trọng cảm ơn.

Tô Bỉnh Cố vấn Hội đồng Họ Tô Việt Nam